เครือข่ายชนเผ่าพื้นเมืองโลก ย้ำ สิทธิการสื่อสาร ต้องมีอิสระเพียงพอ ไร้ถูกครอบงำ

ประกาศข้อตกลง เจตนารมณ์ ภายใต้ Wayfinders Circle Pact in Rapa Nui ณ เกาะราปานูย ประเทศชิลี ยืนยันพันธสัญญาร่วมปกป้องสิทธิ ศักดิ์ศรี อัตลักษณ์ ภาษา วัฒนธรรม ภูมิปัญญา เน้นย้ำ สอดคล้องสถานการณ์ในไทย ชี้ ความจำเป็นการมีหลักประกันความเป็นอิสระของสื่อสาธารณะอย่างเพียงพอ ในฐานะพื้นที่แห่งโอกาส ให้ชนเผ่าพื้นเมือง-ชุมชนชายขอบ ได้สื่อสารเรื่องราวของตนเองสู่สังคม

เมื่อเร็ว ๆ นี้ ณ ดินแดนราปานูย ประเทศชิลี ผู้แทนเครือข่ายชนเผ่าพื้นเมืองจากภูมิภาคต่าง ๆ ของโลก ร่วมประกาศข้อตกลงและเจตนารมณ์ภายใต้ Wayfinders Circle Pact in Rapa Nui เพื่อยืนยันพันธสัญญาร่วมกันในการ ปกป้องสิทธิ ศักดิ์ศรี อัตลักษณ์ ภาษา วัฒนธรรม ภูมิปัญญา ดินแดน และอนาคตของชนเผ่าพื้นเมือง พร้อมทั้งแลกเปลี่ยนมุมมองเกี่ยวกับสิทธิในการสื่อสาร ความเป็นอิสระของสื่อสาธารณะ และความโปร่งใสในการดำเนินงานร่วมกับองค์กรพันธมิตร

สำหรับข้อตกลงดังกล่าวประกอบด้วยพันธสัญญาที่ครอบคลุม การปกป้องพระแม่ธรณี, การดูแลดินแดน และทรัพยากรธรรมชาติ, การยกย่องผู้อาวุโส, การส่งเสริมบทบาทเยาวชน, การเคารพสิทธิในการกำหนดตนเอง, การสร้างความร่วมมือบนหลักจริยธรรม ความโปร่งใส ความรับผิดชอบ และฉันทามติ

ผศ.สุวิชาน พัฒนาไพรวัลย์ ประธานเครือข่ายกะเหรี่ยงเพื่อวัฒนธรรมและสิ่งแวดล้อม (KNCE) ประเทศไทย และหัวหน้าศูนย์วิจัยนิเวศปัญญาชาติพันธุ์และชนเผ่าพื้นเมืองเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน (RIEW-SD) มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง ในฐานะผู้แทนเครือข่ายชนเผ่าพื้นเมืองที่เข้าร่วมงานดังกล่าว ระบุว่า ประเด็นสำคัญอยู่ที่พันธสัญญาข้อ 6 ว่าด้วยการคุ้มครองสิทธิในการสื่อสารอย่างเป็นอิสระและการกำหนดเรื่องเล่าของชนเผ่าพื้นเมือง ซึ่งยืนยันว่า ชนเผ่าพื้นเมืองต้องมีสิทธิเป็นผู้กำหนดด้วยตนเองว่าจะถ่ายทอด แบ่งปัน หรือเผยแพร่เรื่องราว ประสบการณ์ ภูมิปัญญา และองค์ความรู้ของตนอย่างไร เมื่อใด และแก่ผู้ใด

สาระสำคัญของข้อตกลงยังให้ความสำคัญกับบทบาทของ สื่อสาธารณะที่เป็นอิสระ ในฐานะพื้นที่ที่เปิดโอกาสให้ชนเผ่าพื้นเมืองและชุมชนชายขอบสามารถสื่อสารเรื่องราวของตนเองต่อสังคม

พร้อมยืนยันหลักการ ป้องกันการแทรกแซงหรือครอบงำจากอำนาจรัฐ การเมือง และทุน รวมถึงการใช้กลไกทางกฎหมาย การบริหาร หรือการจัดสรรทรัพยากรทางการเงินเป็นเครื่องมือจำกัดเสรีภาพในการสื่อสาร

ขณะเดียวกัน พันธสัญญาข้อ 7 และข้อ 8 ยังเน้นย้ำ ความร่วมมือระหว่างเครือข่ายชนเผ่าพื้นเมืองและองค์กรพันธมิตรทั้งในประเทศและต่างประเทศ โดยตั้งอยู่บนความเสมอภาค ความโปร่งใส ความรับผิดชอบ และการเคารพอำนาจตัดสินใจของชุมชนเจ้าของเรื่องเล่า

สำหรับประเทศไทย หลักการดังกล่าวมีความเชื่อมโยงกับข้อกังวลที่ เครือข่ายกะเหรี่ยงเพื่อวัฒนธรรมและสิ่งแวดล้อม ได้แสดงไว้เมื่อวันที่ 5 ตุลาคม 2569 ต่อข้อเสนอแก้ไขกฎหมายองค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทย (ไทยพีบีเอส) โดยเฉพาะประเด็นการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างแหล่งรายได้ของไทยพีบีเอส ซึ่งเครือข่ายเห็นว่า จำเป็นต้องมีหลักประกันความเป็นอิสระของสื่อสาธารณะอย่างเพียงพอ

แม้ข้อตกลง Wayfinders Circle มิได้กล่าวถึงกรณีไทยพีบีเอสโดยตรง แต่หลักการเรื่องสิทธิในการสื่อสาร และความเป็นอิสระของสื่อสาธารณะ สะท้อนให้เห็นถึงความเชื่อมโยงระหว่างข้อกังวลของชุมชนชาติพันธุ์ในประเทศไทยกับประเด็นสิทธิชนเผ่าพื้นเมืองในระดับนานาชาติ

“การประกาศข้อตกลงครั้งนี้จึงมิได้เป็นเพียงการยืนยันพันธกิจด้านการอนุรักษ์วัฒนธรรมและธรรมชาติ หากยังสะท้อนถึงความสำคัญของการสร้างพื้นที่สาธารณะที่ชนเผ่าพื้นเมืองสามารถเป็นเจ้าของเสียง อธิบายความรู้ และกำหนดเรื่องเล่าของตนเองได้อย่างมีศักดิ์ศรี”

“Protect Indigenous Voices, Protect Independent Public Media.” ปกป้องเสียงของชนเผ่าพื้นเมือง ปกป้องความเป็นอิสระของสื่อสาธารณะ

สำหรับการประกาศข้อตกลงจัดขึ้นภายใต้ Wayfinders Circle โดยมีองค์กรผู้ร่วมจัดตั้ง ได้แก่ World Union of Indigenous Spiritual Practitioners (WUISP), Pawanka Fund และ Nia Tero