นักวิชาการทำหนังสือเปิดผนึกถึงรองนายกฯ และ รมว.เกษตรฯ เสนอ 6 ข้อเร่งด่วน “จัดทำแผนที่เสี่ยง – จัดหาแหล่งน้ำสำรอง” ระหว่างลงพื้นที่ดูปัญหา 14-15 พ.ย.นี้ ชี้พบผักผลไม้ 24 ชนิดปนเปื้อนโลหะหนักส่งขายทั้งในและต่างประเทศขณะสื่อมวลชนนำเสนอภาพเปรียบเทียบ”น้ำสาย” สะท้อนผลกระทบหลังมีการทำเหมือง
วันนี้ (14 พ.ย.2569) ผู้สื่อข่าวไทยพีบีเอส ศูนย์ข่าวภาคเหนือ โกวิทย์ บุญธรรม ได้เผยแพร่ภาพเปรียบเทียบแม่น้ำสาย สะท้อนให้เห็นผลกระทบที่เกิดขึ้น โดย ภาพบน แม่น้ำสาย ก่อนน้ำท่วมใหญ่ ปี 2565 บริเวณถ้ำผาจม-หัวฝาย จุดแรกที่แม่น้ำสายไหลเข้าไทย พบว่ามีสภาพใส ส่วนภาพล่าง แม่น้ำสายปัจจุบัน หลังน้ำท่วมใหญ่ ปี 2567 ซึ่งนับตั้งแต่นั้นไม่เคยใสอีกเลย และค่าความขุ่นพุ่งสูง 14,000 NTU และค่าสารหนูเกินค่าสูงถึง 25 เท่า (ณ 5 พ.ย.69) โดยแม่น้ำสาย เป็นแหล่งผลิตประปาของคนแม่สาย นับ 23,000 ครัวเรือน ปัจจุบันเผชิญปัญหาความขุ่นและสารพิษ จากเหมืองแร่อย่างน้อย 14 เหมือง และ 28 บริษัททำเหมืองบริเวณต้นแม่น้ำสาย
ภาพ โกวิทย์ บุญธรรม
สืบสกุล กิจนุกร อาจารย์ประจำสำนักวิชาการพัฒนาระหว่างประเทศ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง ซึ่งติดตามปัญหามลพิษปนเปื้อนแม่น้ำกก แม่น้ำสายมาอย่างต่อเนื่อง ก็ได้ทำหนังสือเปิดผนึกเรื่อง ปัญหาแม่น้ำกกสายรวกโขงปนเปื้อนและผลกระทบในภาคเกษตร โดยโพสผ่าน FB ถึง รองนายกรัฐมนตรี ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ ,รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ สุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ ซึ่งจะเดินทางลงพื้นที่ติดตามปัญหาแม่น้ำกก สาย รวก โขง ปนเปื้อนสารโลหะหนักระหว่างวันที่ 14-15 พ.ย.นี้
โดยเนื้อหาส่วนใหญ่ระบุถึงปัญหาการปนเปื้อนสารโลหะหนักสะสม อันเนื่องมาจากเหมืองแร่ในประเทศเมียนมา และเกิดผลกระทบในวงกว้างต่อภาคเกษตรของไทย และกำลังสั่นคลอนความมั่นคงทางอาหารของประเทศ ซึ่งเวลานี้เป็นโอกาสเดียวกับที่นายหลี่ เฉียง นายกรัฐมนตรีจีน เยือนไทยอย่างเป็นทางการ รวมทั้งนายสีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รองนายกฯและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศได้เข้าพบนายมิน ออง ไลง์ ประธานาธิบดีแห่งสาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมา เมื่อวันที่ 13 พฤศจิกายนที่ผ่านมา
แจงผลกระทบมลพิษปนเปื้อนในภาคเกษตร
1.สำนักงานเกษตรแม่อาย และศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรแม่อาย จ.เชียงใหม่ พบตัวอย่าง ผักและผลไม้ 24 ชนิดใน อ.แม่อาย จ.เชียงใหม่ ที่เพาะปลูกในที่ดินริมน้ำกกที่มีประวัติน้ำกกท่วมเป็นประจำ ปนเปื้อนสารโลหะหนัก ตั้งแต่เดือน ธ.ค.2568 จนถึงปัจจุบัน โดยผลผลิตถูกจำหน่ายและบริโภคทั้งในท้องถิ่น ในประเทศ และส่งออกต่างประเทศ
2.เกษตรกรใช้น้ำปนเปื้อนทำนาข้าว 1 แสนไร่ ซึ่งกรมชลประทาน่เป็นผู้จัดสรรน้ำให้ ขณะนี้เกษตรกรกำลังกังวลใจว่าจะสามารถใช้น้ำกก สาย และรวก ทำนาปรังที่จะเริ่มต้นในเดือนธันวาคานี้ได้หรือไม่
3.กรมชลประทานตรวจดินเพาะปลูกและเมล็ดข้าวในนาปรังเนื้อที่ 1 แสนไร่ ประจำฤดูการผลิต 2568/2569 ที่ปลูกในเดือนธันวาคม 2568 เก็บเกี่ยวเดือน พ.ค.2569 พบว่า ดินเพาะปลูกและเมล็ดข้าวมีสารหนูและตะกั่วเกินค่ามาตรฐานความปลอดภัยในการบริโภค
4.เกษตรกรถูกกดราคาและระงับการปลูกจากปัญหาน้ำปนเปื้อน ส่งผลกระทบด้านลบต่อการเกษตร
5.ผู้บริโภคเสี่ยงรับเอาสารโลหะหนักจากอาหารปนเปื้อน สืบเนื่องจากผลตรวจการปนเปื้อนในผลผลิตออกล่าช้าเกินกำหนดระยะการเก็บเกี่ยว และขาดข้อมูลแสดงแหล่งกำเนิดสินค้า ส่งผลให้ผู้บริโภคขาดข้อมูลประกอบการตัดสินใจ
6.กรมอนามัยออกคำเตือนการบริโภคปลา และงดการบริโภคเครื่องในปลา เนื่องจากตรวจพบสารโลหะหนักสะสมปริมาณมาก
7.จังหวัดเชียงรายยกระดับเฝ้าระวังคุณภาพน้ำสาย เมื่อ 25 ก.ย.2569 โดยออกประกาศให้ประชาชนงดใช้แม่น้ำสายในการอุปโภค บริโภคโดยตรง
ชง 6 ข้อเสนอเร่งด่วน “จัดทำแผนที่เสี่ยง-จัดหาแหล่งน้ำสำรอง”
สืบสกุล ระบุด้วยว่า สถานการณ์ที่เกิดขึ้น สะท้อนให้เห็นถึงจุดอ่อนของกระทรวงเกษตรฯ ซึ่งเป็นหน่วยงานหลักที่มีอำนาจหน้าที่ในการแก้ปัญหาโดยตรง พร้อมกับเสนอ 6 ข้อเสนอแนะเพื่อเร่งแก้ปัญหา และปกป้องห่วงโซ่สินค้าเกษตร และความมั่นคงทางอาหาร
1. จัดตั้งคณะกรรมการร่วมระดับชาติ โดยคำนึงถึงการมีส่วนร่วมจากภาครัฐ วิชาการ ประชาสังคมในพื้นที่ กลุ่มเกษตรกร และองค์กรผู้บริโภค เพื่อเป็นหน่วยงานกลางกำหนดนโยบายและแผนงานแก้ไขปัญหาผลกระทบสารโลหะหนักปนเปื้อนในภาคเกษตร
2. จัดทำนโยบายและแผนการแก้ไขปัญหาที่ครอบคลุม 5 ด้าน 5 ปี และบูรณาการทุกหน่วยงาน ได้แก่ ทั้งการตรวจสอบและเฝ้าระวังการปนเปื้อนในภาคเกษตร การเยียวยาชดเชยผู้ได้รับผลกระทบ การฟื้นฟูดินปนเปื้อน การจัดหาแหล่งน้ำการเกษตรทดแทนแม่น้ำปนเปื้อน การจัดสรรงบประมาณแบบบูรณาการ
3. จัดทำแผนที่ความเสี่ยงพื้นที่เกษตรปนเปื้อนและปลอดภัย เป็นเครื่องมือเชิงพื้นที่ที่ใช้ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (GIS) ร่วมกับข้อมูลการตรวจวิเคราะห์ทางห้องปฏิบัติการ โดยเริ่มต้นจากการสำรวจและจำแนกเขตการใช้ประโยชน์บนพื้นฐานประสบการณ์น้ำท่วมและปฏิทินการผลิต ผนวกเข้ากับผลการตรวจระดับการปนเปื้อน แบ่งออกเป็นโซนสีเขียว สีเหลือง และสีแดงอันจะนำไปสู่การรับรองพื้นที่ว่าปลอดภัย เฝ้าระวัง หรือปนเปื้อนและเข้าสู่ระยะของการฟื้นฟูดิน
4. จัดหาแหล่งน้ำสำรองการเกษตร เกษตรกรมีความจำเป็นต้องใช้น้ำในการเกษตรทดแทนการใช้แม่น้ำปนเปื้อน ทั้งระยะสั้น ที่กำลังจะมีการปลูกข้าวนาปรัง 1 แสนไร่ในเดือนธันวาคมนี้ และระยะยาว
5. การมีระบบข้อมูลกลางที่ประชาชน เกษตรกร สามารถเข้าถึงได้ง่ายและโปร่งใส โดยเฉพาะผลการตรวจดินสารปนเปื้อนในดินเพาะปลูก น้ำการเกษตร ผลผลิตการเกษตร และสัตว์น้ำ
6. จัดตั้งศูนย์ตรวจสารโลหะหนักประจำจังหวัดเชียงรายและเชียงใหม่ เพื่อลดระยะเวลาการตรวจ เพื่อให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องมีข้อมูลทันท่วงที ประกอบการตัดสินใจของประชาชน
