กสม. ให้ กรมชลประทาน ทบทวนอ่างเก็บน้ำคลองใหญ่ พัทลุง

กสม. ชี้ รายงานประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมเบื้องต้น (IEE) ยังมีข้อบกพร่อง ไม่ครบถ้วน เหตุ ลำน้ำคลองใหญ่ – ลุ่มน้ำคลองนาท่อม เป็นพื้นที่ประกอบอาชีพเกษตรกรรมและมีชุมชนริมน้ำดั้งเดิม ประชาชนขาดการมีส่วนร่วม เป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชน มีมติให้ กรมชลประทานทบทวนโครงการ

วันนี้ (19 พ.ย. 2569) ภาณุวัฒน์ ทองสุข รองเลขาธิการคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ เปิดเผยว่า คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) ได้รับเรื่องร้องเรียนเมื่อเดือนธันวาคม 2567 ระบุว่า กรมชลประทาน (ผู้ถูกร้อง) มีแผนงานโครงการอ่างเก็บน้ำคลองใหญ่ ตำบลบ้านนา อำเภอศรีนครินทร์ จังหวัดพัทลุง โดยจะก่อสร้างในพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาบรรทัด ซึ่งอยู่ในความรับผิดชอบของกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช และเขตป่าสงวนแห่งชาติป่าภูเขาบรรทัด ซึ่งอยู่ในความรับผิดชอบของกรมป่าไม้

โครงการดังกล่าวต้องจัดทำรายงานประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมเบื้องต้น (IEE) ซึ่งกรมชลประทานได้จัดทำรายงาน IEE และได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการผู้ชำนาญการพิจารณารายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมโครงการพัฒนาแหล่งน้ำแล้ว

อย่างไรก็ตาม ผู้ร้องและประชาชนบางส่วนไม่เห็นด้วย เนื่องจากเทือกเขาบรรทัดเป็นพื้นที่อุดมสมบูรณ์ทางธรรมชาติ หากก่อสร้างอ่างเก็บน้ำอาจส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิตของประชาชน ชุมชน และสิ่งแวดล้อม และเห็นว่ารายงาน IEE ศึกษาและประเมินผลกระทบไม่เพียงพอรอบด้าน รวมทั้งขาดการมีส่วนร่วมของประชาชน จึงขอให้ตรวจสอบ ทั้งนี้ เมื่อเดือน มกราคม 2568 กสม. ได้มีหนังสือด่วนถึงอธิบดีกรมชลประทาน ขอให้ชะลอโครงการอ่างเก็บน้ำคลองใหญ่ไว้จนกว่าจะตรวจสอบเสร็จสิ้น

จากการตรวจสอบปรากฏข้อเท็จจริงรับฟังได้ว่า กรมชลประทานมีแผนงานโครงการอ่างเก็บน้ำคลองใหญ่ โดยมีวัตถุประสงค์ในการบรรเทาปัญหาน้ำท่วมและการขาดแคลนน้ำในพื้นที่ลุ่มน้ำคลองนาท่อม ทั้งนี้ อ่างเก็บน้ำเป็นชนิดเขื่อนดิน มีพื้นที่รับน้ำ 22.90 ตร.กม. ปริมาณน้ำที่ไหลลงอ่างเก็บน้ำเฉลี่ย 33.16 ล้านลูกบาศก์เมตรต่อปี อ่างเก็บน้ำดังกล่าวจะก่อสร้างในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาบรรทัด (บางส่วน) และป่าสงวนแห่งชาติป่าภูเขาบรรทัด (บางส่วน) ซึ่งเป็นเขตป่าอนุรักษ์โซน C จึงต้องจัดทำรายงาน IEE โดยผู้ถูกร้องได้จัดประชุมรับฟังความคิดเห็นของประชาชน 9 ครั้ง

รวมทั้งได้ศึกษาและประเมินผลกระทบด้านต่าง ๆ เพื่อประกอบการจัดทำรายงาน IEE ต่อมาเมื่อเดือนกรกฎาคม 2566 คณะกรรมการผู้ชำนาญการพิจารณารายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมโครงการพัฒนาแหล่งน้ำได้พิจารณาแล้วมีมติเห็นชอบรายงาน IEE แต่ปัจจุบันผู้ถูกร้องยังไม่ได้ก่อสร้างอ่างเก็บน้ำ

กสม. พิจารณาแล้วเห็นว่า ลำน้ำคลองใหญ่เป็นส่วนหนึ่งของพื้นที่ลุ่มน้ำคลองนาท่อม มีประชาชนอยู่อาศัย มีวิถีชีวิต การประกอบอาชีพเกษตรกรรมผูกพันกับธรรมชาติ และก่อตั้งชุมชนริมน้ำมาตั้งแต่สมัยโบราณ พื้นที่ลำน้ำคลองใหญ่จึงมีสถานะเป็นชุมชนท้องถิ่นดั้งเดิมตามพระราชบัญญัติสภาองค์กรชุมชน พ.ศ. 2551 ประชาชนและชุมชนจึงมีสิทธิและเสรีภาพในการมีส่วนร่วมจัดการ บำรุงรักษา และใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม และความหลากหลายทางชีวภาพ ตามที่ได้รับการรับรองและคุ้มครองไว้ในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 กฎหมาย และพันธกรณีระหว่างประเทศด้านสิทธิมนุษยชนที่เกี่ยวข้อง กรมชลประทาน ผู้ถูกร้อง ในฐานะหน่วยงานของรัฐที่จะจัดทำโครงการดังกล่าวที่อาจส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิตของประชาชน ทรัพยากรธรรมชาติ และชุมชน ย่อมมีหน้าที่ต้องจัดให้ประชาชนได้รับสิทธิการมีส่วนร่วมอย่างมีความหมาย

อย่างไรก็ดี จากการตรวจสอบข้อเท็จจริงของพนักงานเจ้าหน้าที่และการประชุมรับฟังความเห็นจากประชาชน ภาคประชาสังคม และสภาองค์กรชุมชนจังหวัดพัทลุงพบว่า มีประชาชนผู้มีส่วนได้ส่วนเสียบางส่วนไม่ได้รับสิทธิการมีส่วนร่วม ไม่มีโอกาสได้รับรู้ข้อมูลข่าวสาร และไม่ได้เข้าร่วมกระบวนการรับฟังความเห็น โดยเฉพาะอย่างยิ่งประชาชนและผู้นำชุมชนในพื้นที่กลางน้ำและปลายน้ำ ข้อเท็จจริงยังปรากฏอีกว่า ผู้ถูกร้องประชาสัมพันธ์และเผยแพร่ข้อมูลโครงการไม่ชัดเจน มุ่งให้ข้อมูลเฉพาะผลดีไม่ครอบคลุมถึงผลเสีย ทำให้ประชาชนเกิดความสับสนและห่วงกังวลถึงผลกระทบที่จะเกิดขึ้น นอกจากนี้ การศึกษาและประเมินผลกระทบด้านต่าง ๆ ของผู้ถูกร้องเพื่อประกอบการจัดทำรายงาน IEE ยังมีข้อบกพร่องและความไม่ครบถ้วนสมบูรณ์หลายประการ เช่น เมื่อพิจารณาในประเด็นสภาพปัญหาทางอุทกวิทยาพบว่า พื้นที่ลุ่มน้ำคลองนาท่อมโดยส่วนใหญ่ไม่ได้ประสบปัญหาการขาดแคลนน้ำ หากแต่ประสบปัญหาน้ำท่วมในช่วงฤดูน้ำหลากซึ่งถือเป็นสภาวการณ์ที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ การที่ผู้ถูกร้องเลือกใช้มาตรการแก้ไขปัญหาด้วยการสร้างอ่างเก็บน้ำ ซึ่งจะบรรเทาปัญหาน้ำท่วมได้เพียงเล็กน้อยเท่านั้น แสดงให้เห็นว่ามาตรการดังกล่าวไม่สามารถแก้ไขปัญหาได้อย่างมีประสิทธิผล และเมื่อพิจารณาในประเด็นผลดีและผลเสียที่ประชาชนจะได้รับ พบว่า ประโยชน์ที่ประชาชนจะได้รับจากโครงการไม่คุ้มค่าเมื่อเปรียบเทียบกับทรัพยากรธรรมชาติ ระบบนิเวศ รวมถึงวิถีชีวิตของประชาชนและชุมชนที่จะต้องสูญเสียไป ทั้งนี้โครงการยังตั้งอยู่ในเขตพื้นที่ที่มีโอกาสเกิดแผ่นดินไหวและยังคงมีความเสี่ยง รวมทั้งมีโอกาสที่จะเกิดภัยธรรมชาติขึ้นได้

นอกจากนี้ เนื่องจากเทือกเขาบรรทัดบริเวณอำเภอศรีนครินทร์ จังหวัดพัทลุง มีแหล่งโบราณ แต่ผู้ถูกร้องก็ยังไม่ได้ตรวจสอบและสร้างการรับรู้ร่วมกับกรมศิลปากร ส่วนประเด็นทางด้านการบริหารจัดการน้ำและความเหมาะสมเชิงพื้นที่พบว่า ปริมาณน้ำฝนที่จะไหลเข้าสู่อ่างเก็บน้ำมีปริมาณสูงเกินกว่าระดับความจุเก็บกักของอ่างเก็บน้ำอย่างมาก สภาพการณ์ดังกล่าวจะทำให้เกิดความยากลำบากในการบริหารจัดการน้ำ และจะนำไปสู่ปัญหาน้ำล้นอ่างในช่วงฤดูฝน ในขณะเดียวกัน การสร้างอ่างเก็บน้ำยังเป็นมาตรการที่จะเอื้อประโยชน์เฉพาะแก่พื้นที่ตอนล่างเท่านั้น แต่กลับจะส่งผลให้ประชาชนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ตอนบนต้องประสบปัญหาการขาดแคลนน้ำอย่างหนัก ซึ่งผู้ถูกร้องยังไม่มีมาตรการที่ชัดเจนในการป้องกันและแก้ไขปัญหาความเดือดร้อนดังกล่าว จากข้อมูลทั้งหมดที่ปรากฏนี้ ย่อมแสดงให้เห็นว่า การศึกษาและประเมินผลกระทบของผู้ถูกร้องยังไม่เพียงพอและไม่รอบด้าน จึงรับฟังได้ว่า มีการละเมิดสิทธิมนุษยชน

ด้วยเหตุผลข้างต้น กสม. ในคราวประชุมด้านการคุ้มครองและส่งเสริมสิทธิมนุษยชน เมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายน 2569 จึงมีมติให้มีข้อเสนอแนะไปยังกรมชลประทาน ผู้ถูกร้อง ให้ทบทวนการดำเนินโครงการอ่างเก็บน้ำคลองใหญ่ โดยเลือกใช้มาตรการอื่นซึ่งจะส่งผลกระทบต่อทรัพยากรธรรมชาติและชุมชนน้อยที่สุดแทนการสร้างอ่างเก็บน้ำหรือสิ่งก่อสร้างขนาดใหญ่ ทั้งนี้ ให้คำนึงถึงความจำเป็นและความเหมาะสมกับบริบทพื้นที่เทือกเขาบรรทัดและลุ่มน้ำคลองนาท่อม การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ และสิทธิชุมชน และให้คณะกรรมการผู้ชำนาญการพิจารณารายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมโครงการพัฒนาแหล่งน้ำพิจารณาทบทวนรายงาน IEE ของโครงการอ่างเก็บน้ำคลองใหญ่โดยให้นำสิทธิมนุษยชนตามหลักการมีส่วนร่วมอย่างมีความหมาย การศึกษาและประเมินผลกระทบอย่างเพียงพอและรอบด้าน รวมทั้งข้อมูลตามรายงานฉบับนี้ไปประกอบเป็นหลักเกณฑ์การพิจารณาด้วย

Author

Alternative Text
AUTHOR

The Active

กองบรรณาธิการ The Active