เตือน! การคลังไทยบอบช้ำ หนี้แตะ 70% ‘นโยบายแจก’ ทำยากขึ้น

นักเศรษฐศาสตร์ จี้ พรรคการเมือง ตอบให้ชัดผุดนโยบายใช้งบฯ เยอะ แล้วจะหาเงินจากไหนมาสนองนโยบาย ลด แลก แจก แถม ย้ำ ประชานิยมไม่ได้เลวร้าย แต่ต้องไม่บ่อนทำลายการคลัง ถามกล้าทำเรื่องยากหรือไม่ ? หลังหนี้แตะ 70% ขาดดุล 4–5% ต่อปี เชื่อจากนี้ซื้อเวลาไม่ได้อีกแล้ว 

ท่ามกลางบรรยากาศการหาเสียงเลือกตั้ง และการแข่งขันเสนอนโยบายที่ต้องใช้งบประมาณจำนวนมากนั้น ศ.อธิภัทร มุทิตาเจริญ อาจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ให้สัมภาษณ์ The Active ต่อสถานการณ์ที่เกิดขึ้นว่า สถานะการคลังของประเทศไทยในปัจจุบัน “บอบช้ำและท้าทาย” มากกว่าช่วงการเลือกตั้งครั้งที่ผ่านมาอย่างมีนัยสำคัญ และไม่ว่ารัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังคนใดจะเข้ามารับตำแหน่งต่อไป ล้วนต้องเผชิญโจทย์ยากทั้งต่อสาธารณชนและสถาบันจัดอันดับความน่าเชื่อถือ (Rating Agency)

“โจทย์การคลังวันนี้ท้าทายกว่าการเลือกตั้งครั้งที่แล้วมาก หนี้สาธารณะขึ้นมาใกล้ 70% และมาพร้อมภาระดอกเบี้ย ทำให้ความยืดหยุ่นในการใช้งบของรัฐบาลลดลงอย่างชัดเจน”

ศ.อธิภัทร มุทิตาเจริญ

ต้องอธิบายทั้ง Rating Agency และประชาชน

ศ.อธิภัทร ระบุว่า รัฐบาลชุดใหม่จะต้องมีคำอธิบายที่ชัดเจนต่อสถาบันจัดอันดับความน่าเชื่อถือว่า มีแผนอย่างไรในการฟื้นฟูสมดุลรายรับ–รายจ่ายของประเทศ ขณะเดียวกันก็ต้องสื่อสารกับประชาชนตรงไปตรงมาว่า นโยบาย “ลด แลก แจก แถม” แบบที่ผ่านมา จะทำได้ยากขึ้นมาก

“หนี้ไม่ได้มาเปล่า ๆ มันมาพร้อมภาระดอกเบี้ย และทำให้รัฐบาลต้องคิดหนักขึ้นทุกครั้งก่อนจะใช้จ่าย”

ศ.อธิภัทร มุทิตาเจริญ

เตือนประชาชนดูนโยบายให้ “ทะลุที่มาเงิน”

เมื่อถูกถามถึงนโยบายของพรรคการเมืองที่ส่วนใหญ่ล้วนต้องใช้เงินจำนวนมาก ศ.อธิภัทร เห็นว่า ยังไม่อาจประเมินผลกระทบได้ทั้งหมด เนื่องจากยังไม่เห็นรายละเอียดครบถ้วน แต่ฝากถึงประชาชนให้ พิจารณานโยบายให้ลึกกว่าเพียงตัวโครงการ

“อยากให้ดูให้ทะลุว่าเงินจะมาจากไหน และที่มานั้นเป็นไปได้จริงหรือไม่ หลายครั้งพรรคการเมืองเขียนแหล่งรายได้ไว้ แต่ในทางปฏิบัติทำได้ยากมาก”

ศ.อธิภัทร มุทิตาเจริญ

พร้อมย้ำว่า ก่อนถึงเส้นตายการยื่นนโยบายต่อคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ซึ่งคาดว่าจะอยู่ราววันที่ 19 มกราคมนี้พรรคการเมืองควรนำเสนอตัวเลขที่ มีความน่าเชื่อถือและตรวจสอบได้ ขณะเดียวกันประชาชนก็ควรถามให้ชัดว่านโยบายเหล่านั้น สร้างผลดีระยะยาวต่อประเทศ หรือเป็นเพียงการกระตุ้นระยะสั้น

ประชานิยมไม่เลวร้าย แต่ต้องไม่บ่อนทำลายการคลัง

สำหรับนโยบายอย่าง “คนละครึ่ง” หรือโครงการลักษณะใกล้เคียงกัน ศ.อธิภัทร จัดอยู่ในกลุ่ม นโยบายประชานิยม ซึ่งโดยตัวมันเองไม่ใช่สิ่งเลวร้าย

ทั้งยังยกตัวอย่างโครงการคนละครึ่ง ว่าหากจะดำเนินต่อ ควรออกแบบให้ เชื่อมโยงร้านค้าเข้าสู่ระบบภาษีในระยะยาว ไม่ใช่ปล่อยให้ร้านค้านอกระบบได้ประโยชน์ ขณะที่ร้านค้าที่เสียภาษีอย่างถูกต้องกลับเสียเปรียบ

“เงื่อนไขสำคัญคือ คนที่เข้าคนละครึ่งแล้ว ต้องนำไปสู่การเสียภาษีอย่างถูกต้องในระยะยาว ไม่เช่นนั้นจะไม่ตอบโจทย์ประเทศ”

ศ.อธิภัทร มุทิตาเจริญ

รายจ่ายประจำ 70% แตะยากแต่เลี่ยงไม่ได้

ศ.อธิภัทร ยังชี้ว่า ปัญหาใหญ่ของการคลังไทยคือ รายจ่ายประจำที่ลดได้ยาก ไม่ว่าจะเป็นเงินเดือนบุคลากร สวัสดิการ บำเหน็จบำนาญ และ ค่ารักษาพยาบาล  ซึ่งปัจจุบันรวมกันแล้วคิดเป็น ประมาณ 70% ของรายจ่ายทั้งหมด

“เราแทบไม่เห็นพรรคการเมืองพูดว่าจะจัดการกับรายจ่ายยาก ๆ เหล่านี้อย่างไร ทั้งที่เรากำลังเข้าสู่สังคมสูงวัยเต็มตัว และรายจ่ายสวัสดิการจะเพิ่มขึ้นแน่นอน”

ศ.อธิภัทร มุทิตาเจริญ

โดยเตือนว่า รายจ่ายที่เพิ่มขึ้นเหล่านี้จะไป เบียดพื้นที่งบฯ ลงทุน และทำให้รัฐบาลต้องเก็บภาษีมากขึ้น ขณะที่รายได้ภาษีปัจจุบัน เพียงพอแค่ครอบคลุมรายจ่ายประจำ ส่วนงบฯ ลงทุนต้องพึ่งพาการกู้เงินเป็นหลัก

ขาดดุล 4–5% กลายเป็น “เรื่องปกติ” ที่น่ากังวล

ศ.อธิภัทร ระบุว่า ประเทศไทยขาดดุลการคลังราว 4–5% ต่อปี ซึ่งสิ่งที่น่าห่วงคือ ตัวเลขนี้กำลังกลายเป็นเรื่องปกติ

“ถ้าถาม Rating Agency เขาต้องตกใจแน่นอน ไม่มีประเทศไหนควรขาดดุลระดับนี้ทุกปีได้”

ศ.อธิภัทร มุทิตาเจริญ

ทางเลือกมีเพียงสองทางคือ เพิ่มรายได้ หรือ ลดรายจ่าย ซึ่งทั้งสองทางล้วนทำได้ยาก โดยเฉพาะการลดรายจ่ายที่ต้องแตะโครงสร้าง และใช้เวลาอย่างน้อย 2–3 ปี ในขณะที่สถานการณ์ปัจจุบัน ประเทศรอไม่ได้

ดอกเบี้ยกินงบฯ ใกล้ชนเพดาน Investment Grade

อีกหนึ่งสัญญาณเตือนคือ สัดส่วนดอกเบี้ยต่อรายได้รัฐ ซึ่งปัจจุบันอยู่ที่ราว 11% ขณะที่เกณฑ์สำคัญของการคงสถานะ Investment Grade อยู่ที่ประมาณ 12%

“ปีหน้าก็จะชนระดับนั้นแล้ว แรงกดดันสูงมาก ไม่ว่าใครจะเป็นรัฐมนตรีคลังก็ต้องจัดการเรื่องรายได้ เพราะเราเบี้ยวหนี้ไม่ได้”

ศ.อธิภัทร มุทิตาเจริญ

‘ภาษี’ เรื่องที่เลี่ยงไม่ได้อีกต่อไป

ศ.อธิภัทร ยังระบุว่า รายได้รัฐของไทยกว่า 90% มาจากภาษี และอีกราว 10% จากรัฐวิสาหกิจ พรรคการเมืองจึงต้องแสดงวิสัยทัศน์ให้ชัดว่าจะ จัดการโครงสร้างภาษีอย่างไร

จึงเสนอให้เริ่มจากการ ทบทวนสิทธิประโยชน์ทางภาษี ที่มีอยู่จำนวนมาก ทั้งในภาษีบุคคลธรรมดาและนิติบุคคล ตัดสิทธิที่ไม่สมเหตุสมผล และมุ่งช่วยเหลือกลุ่มที่จำเป็นจริง ก่อนพิจารณาการปรับอัตราภาษี

VAT ขึ้นง่าย ได้เงินเร็ว แต่การเมืองเสี่ยง

หากต้องขึ้นภาษี ศ.ดร.อธิภัทร ชี้ว่า นักการเมืองมักมองไปที่ ภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT) เพราะขึ้นเพียง 1% สามารถเพิ่มรายได้ถึง 70,000–80,000 ล้านบาท แต่ก็ยอมรับว่าเป็นเรื่องยากทางการเมือง

นักเศรษฐศาสตร์ ยังยกตัวอย่างญี่ปุ่นและสิงคโปร์ โดยเฉพาะสิงคโปร์ที่สามารถขึ้น VAT ได้สำเร็จ เพราะมี แผนระยะยาว การสื่อสารล่วงหน้า และมาตรการเยียวยาที่ชัดเจน โดยช่วยคนจนมากกว่าคนรวย และค่อย ๆ เฟสการปรับขึ้น

ซื้อเวลาไม่ได้แล้ว!! ต้องพูดเรื่องการคลังให้ตรงไปตรงมา

ท้ายที่สุด ศ.อธิภัทร ย้ำว่า สถานการณ์การคลังวันนี้ ไม่สามารถใช้วิธีซื้อเวลาได้อีกต่อไป พรรคการเมืองไม่อาจหลีกเลี่ยงการพูดเรื่องขึ้นภาษี ลดรายจ่าย หรือการปฏิรูปสวัสดิการและการปราบคอร์รัปชัน

“วันนี้ประชาชนมีข้อมูลมากพอที่จะมองทะลุ ถ้าไม่พูดเรื่องการคลัง ก็จะตอบคำถามประเทศไม่ได้”

ศ.อธิภัทร มุทิตาเจริญ