ย้ำ สารพัดปัญหาปมจัดการเลือกตั้งล่วงหน้านอกเขต จี้ กกต. แสดงความรับผิดชอบ เปิดให้ประชาชนติดตามกระบวนการนับคะแนนหน่วยเลือกตั้งล่วงหน้า โยนเป็นบทเรียนสำคัญ ต้องตรวจสอบความผิดพลาดอย่างรัดกุม เร่งด่วน เดินหน้าแจงต่อสาธารณะ เพื่อสร้างความไว้วางใจ ต่อกระบวนการจัดเลือกตั้งล่วงหน้า-เลือกตั้งทั่วไป 8 ก.พ.นี้ พร้อมชวนประชาชน เป็นอาสาสมัครสังเกตการณ์เลือกตั้งให้ครบทุกเขต หวังสร้างความโปร่งใส ปกป้องเสียงของตนเอง
แถลงการณ์จาก เครือข่ายเยาวชนสังเกตการณ์การเลือกตั้งเพื่อประชาธิปไตย หรือ We Watch ระบุถึง การจัดการเลือกตั้งล่วงหน้านอกเขต เมื่อวันที่ 1 กุมภาพันธ์ ที่ผ่านมา เกิดขึ้นท่ามกลางข้อกังวลหลายประการที่เกี่ยวข้องกับประสิทธิภาพในการจัดการเลือกตั้งของ สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) โดย We Watch ได้รวบรวมข้อมูลจากอาสมัครที่สังเกตการณ์และรายงานเข้ามาผ่านหลากหลายช่องทาง พบว่า ปัญหาที่เกิดขึ้นได้ทำให้เกิดความกังวลว่าเสียงของประชาชนอาจจะไม่ถูกนับและอาจเกิดเหตุการณ์ “บัตรเขย่ง” ขึ้นอีกครั้ง รวมทั้งการจัดการเลือกตั้งที่ประชาชนไม่ได้รับการอำนวยความสะดวกที่เพียงพอ โดยเกิดขึ้นจากสาเหตุดังต่อไปนี้
ประการแรก : ความผิดพลาดในการจ่าหน้าซองใส่บัตรเลือกตั้ง
จากการรายงานของอาสาสมัคร We Watch มีความสอดคล้องกันกับข้อมูลที่สื่อมวลชนรายงาน พบว่า กรรมการประจำหน่วยเลือกตั้ง (กปน.) มีความผิดพลาดในการกรอกรหัสจังหวัดและเขตที่ไม่ตรงกับข้อมูลของผู้มาใช้สิทธิเลือกตั้ง รวมทั้งบางหน่วยมีการรายงานว่าเจ้าหน้าที่ กปน. ไม่กรอกรหัสบนหน้าซอง ขณะเดียวกัน ยังพบว่าบางหน่วยเลือกตั้งได้มีการกรอกเขตเลือกตั้งบนหน้าซองผิดพลาด และมีการนำซองเดิมในปี 2566 มาใช้งาน โดยมีช่องกรอกรหัส 5 ช่อง ต่างจากรอบนี้ที่มีช่องกรอกรหัสเพียง 4 ช่อง ซึ่งอาจทำให้เกิดการส่งบัตรเลือกตั้งไปผิดหน่วยส่งผลให้คะแนนถูกนำไปนับผิดเขต ทำให้เกิดความกังวลว่าคะแนนอาจถูกนับในเขตที่ไม่ถูกต้องส่งผลกระทบต่อเจตนารมณ์ในการลงคะแนนของประชาชน
ความผิดพลาดดังกล่าวเกิดขึ้นอย่างซ้ำซาก ในการเลือกตั้งทั่วไปปี 2566 เจ้าหน้าที่ กปน. มีความสับสนระหว่างรหัสจังหวัดและเขตกับรหัสไปรษณีย์ทำให้เกิดการกรอกรหัสผิด ถึงกระนั้น เหตุการณ์ดังกล่าวยังเกิดขึ้นซ้ำอีก แม้ กกต. มองว่า เป็นความผิดพลาดส่วนบุคคลของกรรมการประจำหน่วย แต่ กกต. ไม่สามารถปัดความรับผิดชอบได้เพราะเป็นองค์กรที่มีหน้าที่ในการให้ความรู้ความเข้าใจแก่กรรมการประจำหน่วยอย่างกระจ่างชัดก่อนการปฏิบัติงาน
อย่างไรก็ตาม แม้ กกต. แจ้งว่าบัตรเลือกตั้งจะถูกนำมาคัดแยกและตรวจสอบความถูกต้องอีกครั้ง รวมทั้งมีการระบุชื่อหน่วยเลือกตั้งหน้าซอง และมีข้อมูลบางอย่างคลาดเคลื่อนแต่บัตรจะส่งถูกหน่วยแน่นอน ถึงกระนั้น ก็ไม่สามารถลดความกังวลของประชาชนได้ เนื่องจาก การคัดแยกและแก้ไขความผิดพลาดยังขาดการเปิดเผยกระบวนอย่างโปร่งใสที่สามารถสร้างความเชื่อมั่นได้อย่างเพียงพอ
ดังนั้น กกต. ต้องเปิดให้ประชาชนมีการติดตามกระบวนการนับคะแนนหน่วยเลือกตั้งล่วงหน้า เพื่อติดตามว่าจะเกิดเหตุการณ์ “บัตรเขย่ง บัตรสูญหาย บัตรผิดปกติ” หรือเสียงของประชาชนจะถูกส่งไปถึงเขตของตนเองทั้ง 400 เขตหรือไม่ อย่างไร นอกจากนี้ We Watch ขอเรียกร้องไปยัง กกต. ให้แสดงความรับผิดชอบต่อเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในฐานะองค์กรจัดการเลือกตั้งที่ต้องตั้งอยู่บนหลักการความมีประสิทธิภาพและความเป็นมืออาชีพเพื่อรักษาสิทธิของประชาชนอย่างถึงที่สุด
ประการที่สอง : ความไม่สมบูรณ์ของเอกสารหน้าหน่วยเลือกตั้ง
พบว่า เอกสารประกาศรายชื่อผู้สมัครหลายพรรคการเมืองไม่ถูกติดบนหน้ากระดานหน่วยเลือกตั้ง อาทิ พรรคเพื่อไทย พรรคประชาชน และพรรคประชาธิปัตย์ ขณะเดียวกัน บางหน่วยเลือกตั้งติดรายชื่อผู้สมัครที่ถูกตัดสิทธิซึ่งอาจทำให้เกิดความเข้าใจผิดของประชาชนและลงคะแนนให้ผู้สมัครรายนั้นจนกลายเป็นบัตรเสีย และบางหน่วยเลือกตั้งไม่มีกระดานประกาศรายชื่อผู้สมัครหน้าหน่วย รวมทั้ง กรรมการประจำหน่วยบางหน่วยยังแจ้งประชาชนว่าผู้สมัครถูกตัดสิทธิสร้างความสับสนแก่ประชาชน
เหตุการณ์ดังกล่าวได้สร้างความกังวลของพรรคการเมืองและประชาชน ต่อความเป็นกลางของ กกต. ในฐานะองค์กรจัดการเลือกตั้งที่ต้องให้ความเป็นธรรมกับทุกฝ่าย ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อการตัดสินใจเลือกของประชาชนที่ได้รับข้อมูลอย่างคลาดเคลื่อน
ประการที่สุดท้าย : สถานที่จัดการเลือกตั้งไม่เอื้อต่อความสะดวกในการใช้สิทธิของประชาชน
นักสังเกตการณ์รายงานว่า สถานที่เลือกตั้งบางหน่วยไม่มีการแบ่งคูหาเพิ่ม ทำให้ประชาชนหลายจังหวัดต้องมาใช้สิทธิรวมกันและต่อแถวยาวท่ามกลางอากาศที่ร้อน ถึงกระนั้น ประชาชนยังมุ่งมั่นในการออกมาใช้สิทธิของตนเองอย่างต่อเนื่อง ดังนั้น องค์กรจัดการเลือกตั้งต้องอำนวยความสะดวกแก่ประชาชนให้ถึงที่สุด
We Watch เห็นว่า ปัญหาหลายประการข้างต้นสะท้อนความเพิกเฉยขององค์กรจัดการเลือกตั้งอย่างเห็นได้ชัด การเลือกตั้งเป็นกลไกสำคัญในระบอบประชาธิปไตยแบบตัวแทนจึงต้องยึดเอาประชาชนเป็นที่ตั้ง เคารพทุกเสียงและทุกสิทธิ ไม่ว่าจะเป็นเสียงที่ปรากฏในหีบบัตร หรือเสียงของประชาชนที่เฝ้ามองกระบวนการอยู่นอกคูหาเลือกตั้ง
จึงมีข้อเรียกร้องต่อองค์กรจัดการเลือกตั้งและทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องดังต่อไปนี้
- จากเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น กกต. ในฐานะองค์กรจัดการเลือกตั้งต้องแสดงความรับผิดชอบต่อประชาชนอย่างจริงใจ ไม่ใช่เพียงการกล่าวโทษกรรมการประจำหน่วยซึ่งเป็นผู้ปฏิบัติงานในหน่วยเลือกตั้ง เพราะนอกจากการจัดการเลือกตั้งแล้ว กกต. มีหน้าที่ในการให้ความรู้ความเข้าใจแก่กรรมการประจำหน่วยเพื่อให้การปฏิบัติงานเป็นไปด้วยความเชี่ยวชาญและประสิทธิภาพ
- กกต. ต้องตรวจสอบความผิดพลาดที่เกิดขึ้นอย่างรัดกุมและเร่งด่วนพร้อมทั้งชี้แจงต่อสาธารณะ เพื่อสร้างความไว้วางใจของประชาชนต่อกระบวนการจัดการเลือกตั้งล่วงหน้าที่เกิดขึ้น รวมทั้งการเลือกตั้งทั่วไปที่จะเกิดขึ้นในวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569
- การเลือกตั้งล่วงหน้านอกเขตครั้งนี้ คือ บทเรียนสำคัญของ กกต. ที่จำเป็นต้องทบทวนและปรับปรุงอย่างเร่งด่วนก่อนการเลือกตั้งทั่วไปที่จะเกิดขึ้นอีกไม่ช้า เพื่อให้ประชาชนสามารถใช้สิทธิของตนเองได้อย่างสะดวกและเป็นธรรม รวมทั้งลดความกังวลของประชาชนต่อการเลือกตั้งให้มากที่สุด
- กกต. และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องต้องทบทวนปรับปรุงและต้องพัฒนาความโปร่งใสและความเป็นกลางในการเลือกตั้ง โดยสร้างมาตรการควบคุมดูแลความเป็นกลางของเจ้าหน้าที่ กปน. รวมทั้งกำหนดแนวปฏิบัติเพื่อให้เป็นบรรทัดฐานเดียวกัน และการฝึกอบรมให้มีความรู้และเข้าใจในการปฏิบัติหน้าที่อย่างมืออาชีพเพื่อลดข้อผิดพลาดและไม่ให้เกิดความกังวลต่อความเป็นกลางของเจ้าหน้าที่
- กกต. ต้องส่งเสริมการมีส่วนร่วมและอำนวยความสะดวกของประชาชนในการสังเกตการณ์กระบวนการส่งและนับบัตรเลือกตั้งล่วงหน้า 400 เขต รวมทั้งการสังเกตการณ์ในวันเลือกตั้งทั่วไปเพื่อให้กระบวนการจัดการเลือกตั้งมีส่วนร่วมจากประชาชน เกิดความโปร่งใส ภายใต้หลักการว่าเสียงของประชาชนทุกคนต้องถูกนับเพื่อสะท้อนเจตจำนงของประชาชน และประชาชนต้องมีส่วนปกป้องเสียงของตนเองอย่างถึงที่สุด
แถลงการณ์ We Watch ยังเชื่อว่า การเลือกตั้ง คือ กระบวนการสำคัญในระบอบประชาธิปไตยและต้องทำงานในระยะยาว หลักการสำคัญของการจัดการเลือกตั้งต้องประกอบไปด้วยความอิสระและไม่ลำเอียง ความโปร่งใสตรวจสอบได้ ความเท่าเทียมและยุติธรรม ความมีประสิทธิภาพและความเป็นมืออาชีพ และการมีส่วนร่วมของประชาชน ดังนั้น การส่งเสริมและอำนวยความสะดวกให้ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมในการสังเกตการณ์คือส่วนหนึ่งในการสร้างความเข้มแข็งของระบอบประชาธิปไตย
นอกจาก We Watch จะเรียกร้องต่อ กกต. แล้ว ขอเชิญชวนประชาชนทุกคนเข้ามาเป็นอาสาสมัครสังเกตการณ์การเลือกตั้ง ให้ครบทุกเขตเพื่อสร้างความโปร่งใสและปกป้องเสียงของตนเองให้ทุกเสียงถูกนับในการเลือกตั้งทั่วไปที่จะเกิดขึ้นในวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 นี้
- ร่วมเป็นอาสาสมัครสังเกตการณ์การเลือกตั้ง คลิกที่นี่
