วงเสวนา Policy Forum ห่วงกองขี้ไก่ปนเปื้อนสารพิษกระจายสู่นาข้าว ไร่อ้อย มูลนิธิบูรณะนิเวศ กังวลสารปนเปื้อนจากปลอกสายไฟอันตรายกว่าโลหะหนัก ย่อยสลายยาก หลุดเข้าไปในห่วงโซ่อาหาร เสนอเร่งขนย้ายออกจากพื้นที่ พร้อมหาตัวคนทำผิดมาดำเนินคดี เผยมีอีก 18 จุดที่ยังไม่ได้กำจัด
วันนี้ (12 พ.ย. 69) ณ โรงเรียนบ้านเขาไม้แก้ว จ.ปราจีนบุรี Policy Watch – The Active ไทยพีบีเอส ร่วมกับคณะกรรมาธิการการพัฒนาการเมือง การมีส่วนร่วมของประชาชน สิทธิมนุษยชน สิทธิ เสรีภาพ และการคุ้มครองผู้บริโภค วุฒิสภา และภาคีเครือข่าย เปิดพื้นที่แลกเปลี่ยนความคิดและหาทางออกร่วมกันใน “Policy Forum: เสียงจากแผ่นดินเปื้อนพิษ ปราจีนบุรี”
สุนทร พฤกษพิพัฒน์ กรรมาธิการการพัฒนาการเมือง การมีส่วนร่วมฯ วุฒิสภา เปิดเผยว่า จากการลงพื้นที่มาตรวจสอบจากข้อร้องเรียนของชาวบ้าน เนื่องจากมีความกังวลเรื่องผลผลิตทางการเกษตรข้าว อ้อย มีสารปนเปื้อนหรือไม่ ซึ่งเป็นปัญหาสำคัญเร่งด่วน จึงนำเข้าที่ประชุมและเชิญหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมาหารือและลงพื้นที่
“ประเด็นนี้ไม่ใช่แค่เรื่องสารพิษ มลพิษ จ.ปราจีนบุรี แต่เป็นเรื่องห่วงโซ่อหารที่จะเข้าไปอยู่ในจานข้าว เป็นน้ำตาลที่จะไปอยู่ในแก้วกาแฟ มองว่าเป็นเรื่องใหญ่ระดับประเทศ จึงลงพื้นที่มาตั้งแต่วันที่ 10 พ.ย. โดยได้รับความร่วมมือจากภาควิชาการ ไม่ใช่แค่มาตรวจสอบ แต่จะเป็นจุดเริ่มต้นในการควบคุมมลพิษที่เกิดขึ้น”
ศิริพงษ์ โทบุญ ผู้ใหญ่บ้านหมู่ที่ 1 (บ้านนาคลองกลาง) ตำบลเขาไม้แก้ว อำเภอกบินทร์บุรี จังหวัดปราจีนบุรี ระบุว่า พบกองขี้ไก่ผสมกากอุตสาหกรรมอยู่ในพื้นที่ต้นน้ำจอง ต.เขาไม้แก้ว ที่ไหลไปตลองพระปรงไปรวมที่แม่น้ำปราจีน และแม่น้ำบางปะกง โดยพื้นที่หมู่ 1 เป็นพื้นที่ต้นน้ำมีป่า และแปลงไร่อ้อยจำนวนมาก หลังจากนั้นทางอบต.เขาไม้แก้ว ได้นำผ้าใบพลาสติกมาคลุมและทำคันดินรอบกองเพื่อป้องกันน้ำไหลเข้าแปลงเกษตร แต่ในช่วงที่ฝนตกหนักน้ำท่วมทำให้ฝนตกชะออกมา
“เห็นร่องรอยการเอากองขี้ไก่ผสมกากอุตสาหกรรม โรยเข้าไปในแปลงอ้อย ซึ่งไม่ทราบเจตนาว่าเป็นการกลบเกลื่อนหรือไม่ ทิ้งไปจำนวนมาก ส่วนนาข้าวก็จะอยู่ถัดจากกองขี้ไก่ไม่ถึง 1 กิโลเมตร น้ำที่ชะออกจากกองก็จะไหลไปทางทิศเหนือ ที่มีคลองซึ่งเป็นต้นคลองเขาไม้แก้ว เป็นทุ่งนาของ ‘สำเรือง เจริญผล’ 70-80 ไร่ น้ำที่ปนเปื้อนจากกองขี้ไก่ก็จะไหลไปที่ทุ่งนาด้วย” ศิริพงษ์ ระบุ
ศิริพงษ์ เผยว่า กรมควบคุมมลพิษ นำตัวอย่างน้ำที่ปนเปื้อนจากกองขี้ไก่ไปตรวจ พบว่า มีโลหะหนักประมาณ 4 ชนิดปนเปื้อนอยู่โดยเฉพาะทองแดง ในกองขี้ไก่ที่ตักไป 1 กิโลกรัม มีถึง 43 เท่า ซึ่งได้นำเรื่องนี้แจ้งความเอาผิดต่อเจ้าหน้าที่ โดยเริ่มต้นเห็นกองขี้ไก่เมื่อประมาณต้นเดือนกันยายน แต่ไม่ทราบว่าข้างในมีอะไร เพราะเมื่อก่อนฝนไม่ได้ตกหนัก แต่พอฝนตกเกิดการชะล้าง ทำให้ได้เห็นว่าข้างในมีอะไร
สุนทร เสริมว่า ที่บอกว่าเป็นดินแจกฟรีหรือปุ๋ยแจกฟรี มองว่าเป็นเรื่องที่เลวร้าย เพราะเป็นการเอากากพิษอุตสาหกรรมมาคลุกดินและขี้ไก่มาหลอกชาวบ้าน มาทิ้งกลางไร่อ้อย แล้วยังมาบอกให้เอาแจกจ่ายไปให้ชาวบ้าน ทั้งที่เป็นปนเปื้อนสารพิษแต่มาหลอกคนให้เอาไปกระจาย ซึ่งต้องเร่งหาจับตัวผู้ที่ดำเนินการ
ด้าน ธนาวุธ โนราช ผู้อำนวยการส่วนตรวจและบังคับใช้กฎหมาย สำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 7 (สระบุรี) เผยว่า ค่าโลหะหนักที่พบ 4 ชนิด ตาม พ.ร.บ.วัตถุอันตราย ถือว่า “ผิดกฎหมาย” ซึ่งเจ้าของที่ดินระบุว่านำมาตั้งแต่ ต.ค. 68 โดยได้รับมอบหมายให้ไปกล่าวโทษที่ สภ.กบินทร์บุรี อยู่ระหว่างการดำเนินคดี ซึ่งข้อมูลนี้จะประกอบกับข้อมูลอุตสาหกรรม ที่เจ้าของที่คือผู้ครอบครองวัตถุอันตรายมีหน้าที่กำจัด แต่ต้องแยกให้ออก กรณีนี้คือปลายน้ำ ส่วนต้นน้ำก็จะไม่เหมือนกัน ระหว่างมลพิษกับน้ำท่วม
จัดการอย่างไร กับ กองขี้ไก่ – ผลผลิตทางการเกษตร มันคือระเบิดเวลาที่เรากำลังเลี้ยงดูมัน เพราะเราไม่ได้ทำอะไรที่ป้องกันไม่ให้มีการชะล้างไปที่อื่นอีก”
ชูชีพ เอื้อการณ์ สว. กล่าวว่า เรื่องมลพิษกากอุตสาหกรรมได้รับการร้องเรียนจากประชาชนจำนวนมาก ทั้งที่เราควรสงวนพื้นที่ จ.ปราจีนบุรี เป็นพื้นที่เกษตรปลอดภัย ภูเขาขยะหน่วยงานไล่ไปถึงต้นทางกับผู้ประกอบการ ไปถึงต้นทางของขยะอุตสาหกรรม ที่เอามาทิ้งหรือไม่ หากไปไม่ถึงต้นทาง อาจจะแก้ปัญหาไม่ได้
ศ.พวงรัตน์ แก้วล้อม ภาควิชาวิศวกรรมสิ่งแวดล้อม คณะวิศวกรรมศาสตร์ มช. กล่าวว่า ปัญหากองขี้ไก่ที่ถูกบริจาคในลักษณะดินฟรี ปุ๋ยฟรี ซึ่งไม่มีใครรู้ข้อมูลว่าพื้นที่ไร่อ้อยได้รับไปในปริมาณเท่าไหร่ แต่หากตรวจพบแล้วว่ามีสารเคมี อ้อยบริเวณนั้นจะควรนำเข้าโรงงานหรือไม่ เพราะจะเข้าสู่ห่วงโซ่อาหาร แต่ที่บริเวณโดยรอบเรายังตรวจทัน แต่ที่กระจายก่อนหน้านั้นไม่มีข้อมูล โดย สิ่งที่พบ คือ ทองแดง ตะกั่ว สังกะสี นิกเกิล มีประมาณสูง และเกินมาตรฐาน
“ที่น่าเป็นห่วงอ้อย เพราะว่า ลักษณะทองแดง ไม่ได้เป็นชิ้น แต่ถูกปั่นย่อยจนละเอียด มองไม่เห็น และลักษณะที่ถูกปั่นย่อยแบบนี้ เมื่อกระจายสู่สิ่งแวดล้อม ก็มีโอกาสที่จะกระจายในพื้นที่เกษตร แล้วถูกดูดซึมเข้าไปในพืช” ศ.พวงรัตน์
ศ.พวงรัตน์ ระบุว่า จุดที่มีกองขี้ไก่เป็นพื้นที่สูงการขุดล้อมและคลุมโดยพลาสติกจะแน่ใจได้อย่างไรว่าไม่มีการรั่วไหล หรือกระจายไปสู่ที่การเกษตรในบริเวณนั้นได้ หากมีฝนตกลงมาแล้วมีน้ำไหล บริเวณนั้นมีระบบคลองส่งน้ำ ที่จะไปเชื่อมกับระบบประปาในคลองตอนท้าย ซึ่งเป็นจุดที่น่าเป็นห่วง “มันคือระเบิดเวลาที่เรากำลังเลี้ยงดูมัน เพราะเราไม่ได้ทำอะไรที่ป้องกันไม่ให้มีการชะล้างไปที่อื่นอีก”
เพ็ญโฉม แซ่ตั้ง มูลนิธิบูรณะนิเวศ ระบุว่า นอกจากสายไฟบดย่อยน่าจะมีพลาสติกอื่น และยังเห็นกากน้ำมันเป็นก้อนสีดำ ถ้าตั้งต้นจากที่ สำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 7 ตรวจเจอโลหะหนักหลายชนิดเข้าข่ายการเป็นวัตถุอันตราย เรื่องนี้ต้องย้อนกลับไปว่า “มาได้อย่างไร” หน่วยงานของกระทรวงอุตสาหกรรม จะเป็นหน่วยงานที่ดูแลโดยตรง โดยมีการตั้งข้อสังเกต และข้อเสนอว่า
- ชาวบ้านได้มาเพราะไม่รู้ ถูกหลอกว่าเป็นปุ๋ย ขอแนะนำให้ชาวบ้านไปแจ้งความเพื่อป้องกันตนเอง เพราะการมีวัตถุอันตรายอยู่ในพื้นที่ถือว่าเป็นการครอบครองวัตถุอันตรายเป็นคดีอาญา และต้องแจ้งข้อมูลด้วยว่าใครเป็นผู้ให้มา จากข้อมูลที่ได้รับ สำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดต้องสอบสวนต่อ หลัง คพ.ตรวจสอบแล้วพบเป็นข้อมูลเบื้องต้น และหากมีข้อติดขัดต้องประสานกรมโรงงานอุตสาหกรรมให้เข้ามาช่วยตรวจสอบ และต้องขนออกไปจัดการให้ถูกต้อง เพราะเป็นหน้าที่ของหน่วยงานภายใต้กระทรวงอุตสาหกรรม
- จากลักษณะของกองขี้ไก่ ที่ เศษสายไฟ โลหะหนัก ซึ่งมูลนิธิบูรณะนิเวศกังวลว่าจะมีสารอันตรายมากกว่านั้น เช่น สารอันตรายที่ใช้ผสมในปลอกสายไฟ พลาสติก อันตรายกว่าโลหะหนัก ย่อยสลายยาก สามารถหลุดเข้าไปในห่วงโซ่อาหาร ซึ่งได้เก็บตัวอย่างมาเพื่อวิเคราะห์สารอีกกลุ่มที่มีค่าใช้จ่ายในการตรวจค่อนข้างสูง ซึ่งอาจจะต้องส่วนตรวจห้องปฏิบัติการต่างประเทศ
เพ็ญโฉม ย้ำว่า หากผู้ใหญ่บ้านหรือคนในพื้นที่สามารถประสานเจ้าของที่ดินได้ ให้ไปแจ้งความเพราะไม่เช่นนั้นเขาจะมีความผิดตาม พ.ร.บ.วัตถุอันตราย และต้องให้ข้อมูลว่ารับมาจากใครแก่เจ้าหน้าที่ ส่วนใครที่ เสนอต่อกรมโรงงานอุตสาหกรรมด้วยว่า การที่รัฐมนตรีมีการทำงานเชิงรุกการตรวจสอบโรงงานคัดแยก ฝังกลบ รีไซเคิล แต่อยากให้รวมพื้นที่ที่มีการลักลอบทิ้งวัตถุอันตรายด้วย นอกจากนี้ไม่อยากให้ใช้ พ.ร.บ.วัตถุอันตราย ไปใช้กับชาวบ้านที่ถูกหลอกให้เอาดินกองขี้ไข่ไปใช้
ยรรยง อินทฤทธิ์ ผอ. สำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัดปราจีนบุรี ระบุว่า มีอีก 18 แห่ง รวมกองขี้ไก่ ที่ยังไม่ได้กำจัด เนื่องจากติดในกระบวนการพิสูจน์ที่มา ซึ่ง กรมควบคุมมลพิษ ได้สำรวจ ประเมินการกำจัดและมีแผนกำจัดกากอุตสาหกรรมโดยเร็วที่สุด โดยมี อาสาสมัครพิทักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมหมู่บ้าน (ทสม.) คอยแจ้งว่าตรงไหนที่พบการลักลอบ สิ่งที่กังวล คือ หากดูดซึมเข้าไปในห่วงโซ่อาหาร จะจัดการอย่างไร เมื่อเป็นเช่นนี้ควรมีการจัดโซน Red zone, warm zone, cool zone หรือไม่ เพราะ จ.ปราจีนบุรี เป็นพื้นที่เกษตรอินทรีย์ พืชสมุนไพร ที่มีเกณฑ์ในการประเมินด้วย
