ชี้ ชนเผ่าพื้นเมืองและกลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศไทย เคยเผชิญข้อจำกัดเข้าถึงพื้นที่สาธารณะ ย้ำ การมีสื่อสาธารณะ ที่เปิดกว้าง เป็นอิสระ คือ หลักประกันสิทธิในการมีเสียง สิทธิในการบอกเล่าเรื่องราวของตนเองอย่างมีศักดิ์ศรี หวั่นความไม่ต่อเนื่องกองทุนสร้างเสริมสุขภาพ กระทบการยกระดับ ศักยภาพ พัฒนาคุณภาพชีวิตประชาชน
วันนี้ (10 พ.ย. 2569) เครือข่ายชนเผ่าพื้นเมืองแห่งประเทศไทย (คชท.) ออกแถลงการณ์ คัดค้านการแก้ไขกฎหมาย 4 กองทุน โดยมีสาระสำคัญระบุว่า ตามที่รัฐบาลได้ริเริ่มดำเนินการแก้ไขพระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) ที่เกี่ยวข้องกับสื่อสาธารณะและกองทุนเพื่อประโยชน์สาธารณะรวมจำนวน 4 ฉบับ ได้แก่ (1) ร่างพ.ร.บ.กองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ หรือ สสส. (ฉบับที่ ..) พ.ศ.…. ที่เสนอโดยนายอนุทิน ชาญวีรกูล สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (สส.) พรรคภูมิใจไทยและคณะ (2) ร่าง พ.ร.บ. ผู้สูงอายุ (ฉบับที่ ..) พ.ศ. …. (3) , ร่าง พ.ร.บ.การกีฬาแห่งประเทศไทย (ฉบับที่ …) พ.ศ. .… และ (4) ,ร่างพ.ร.บ.องค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทย หรือ ไทยพีบีเอส (ฉบับที่ ..) พ.ศ. …. ที่เสนอโดย ศุภชัย ใจสมุทร สส.พรรคภูมิใจไทย และคณะ ซึ่งการแก้ไขกฎหมายทั้ง 4 ฉบับอาจนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงกลไกทางการเงินขององค์กรและกองทุนดังกล่าวนั้น
เครือข่ายชนเผ่าพื้นเมืองฯ และภาคี เห็นว่า เรื่องนี้ไม่ควรถูกพิจารณาเพียงในมิติการบริหารงบประมาณ หากเกี่ยวข้องโดยตรงกับสิทธิในการเข้าถึงพื้นที่สาธารณะ สิทธิในการสื่อสาร เสรีภาพในการแสดงความคิดเห็น และความเป็นอิสระของกลไกที่ทำหน้าที่เพื่อประโยชน์สาธารณะ
“โดยเฉพาะสื่อสาธารณะ ซึ่งเป็นพื้นที่สำคัญให้ประชาชนเข้าถึงข้อมูลแสดงความคิดเห็น ตั้งคำถาม ตรวจสอบการใช้อำนาจและสื่อสารข้อเท็จจริงจากประสบการณ์ของตนเอง จึงมิใช่เพียงองค์กรผลิตข่าวสาร แต่เป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างพื้นฐานทางประชาธิปไตย ที่ต้องมีความเป็นอิสระและรับผิดชอบต่อประชาชน โดยเฉพาะชนเผ่าพื้นเมืองและกลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศไทย ซึ่งในอดีตมีข้อจำกัดในการเข้าถึงพื้นที่สาธารณะ การมีสื่อสาธารณะที่เปิดกว้างและเป็นอิสระ คือหลักประกันของสิทธิในการมีเสียง สิทธิในการได้รับการรับฟังและสิทธิในการบอกเล่าเรื่องราวของตนเองอย่างมีศักดิ์ศรี คชท.และภาคีฯ ยังมุ่งเน้นสนับสนุนในหลักการที่องค์กรซึ่งใช้ทรัพยากรสาธารณะต้องโปร่งใส ตรวจสอบได้ และรับผิดชอบต่อประชาชน แต่การตรวจสอบต้องไม่กลายเป็นการควบคุมและต้องไม่สร้างเงื่อนไขที่กระทบต่อความเป็นอิสระของสื่อสาธารณะ”
ขณะเดียวกัน เครือข่ายชนเผ่าพื้นเมืองฯ มีความห่วงกังวลต่อผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นกับ กองทุน สสส. กองทุนผู้สูงอายุ และกองทุนพัฒนาการกีฬาแห่งชาติ ซึ่งมีภารกิจเกี่ยวข้องกับสุขภาพ คุณภาพชีวิต และการพัฒนาศักยภาพของประชาชน การเปลี่ยนแปลงใด ๆ จึงต้องคำนึงถึงความต่อเนื่อง ความเป็นอิสระ และการเข้าถึงประโยชน์สาธารณะของประชาชน โดยเฉพาะกลุ่มชาติพันธุ์ ชนเผ่าพื้นเมือง และชุมชนที่มีข้อจำกัดในการเข้าถึงทรัพยากรของรัฐ
เครือข่ายชนเผ่าพื้นเมืองฯ ย้ำว่า ไม่ได้มีจุดยืนเพื่อสนับสนุนหรือต่อต้านฝ่ายหนึ่งฝ่ายใด พร้อมยืนยันหลักการว่า สิทธิและเสรีภาพของประชาชนต้องได้รับการเคารพ สื่อสาธารณะต้องเปิดกว้าง เป็นธรรม และเป็นอิสระ และไม่มีองค์กรใดสามารถใช้อำนาจโดยมิชอบ เพื่อลิดรอนสิทธิ เสรีภาพ และเสียงของประชาชน
พร้อมทั้งให้รัฐบาลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ยึดมั่นในหลักการและดำเนินการเพื่อให้ประเทศไทย ยังดำรงสื่อสาธารณะและกองทุนเพื่อประโยชน์สาธารณะอย่างแท้จริงไว้ ดังนี้
- คุ้มครองความเป็นอิสระของสื่อสาธารณะ ทั้งด้านโครงสร้าง การบริหาร และการเงิน ให้สามารถทำหน้าที่โดยปราศจากการครอบงำหรือแทรกแซงจากรัฐ การเมือง หรือทุน
- เปิดกระบวนการรับฟังความคิดเห็นอย่างกว้างขวาง ก่อนเปลี่ยนแปลงกฎหมายหรือกลไกทางการเงิน โดยให้ประชาชน ภาคประชาสังคม ชนเผ่าพื้นเมือง กลุ่มชาติพันธุ์ และผู้ได้รับผลกระทบมีส่วนร่วมอย่างแท้จริง
- รับรองสิทธิในการเข้าถึงพื้นที่สื่ออย่างเท่าเทียม โดยเฉพาะชนเผ่าพื้นเมือง กลุ่มชาติพันธุ์ และชุมชนที่มีอำนาจต่อรองจำกัด ให้สามารถสื่อสารเรื่องราวและข้อเท็จจริงด้วยเสียงของตนเอง
- ประเมินผลกระทบต่อ สสส. กองทุนผู้สูงอายุ และกองทุนพัฒนาการกีฬาแห่งชาติอย่างรอบด้าน เพื่อมิให้กระทบต่อความต่อเนื่องของภารกิจและการเข้าถึงประโยชน์ของประชาชน
- ยืนยันหลักความโปร่งใสควบคู่กับความเป็นอิสระ การตรวจสอบต้องสร้างความรับผิดชอบต่อประชาชน มิใช่เป็นเครื่องมือควบคุมการปฏิบัติหน้าที่เพื่อประโยชน์สาธารณะ
เครือข่ายชนเผ่าพื้นเมืองฯ ยืนยันว่า ความเป็นอิสระของสื่อสาธารณะมิใช่สิทธิขององค์กรสื่อเท่านั้น แต่เป็นหลักประกันสิทธิในการมีเสียงของประชาชน เช่นเดียวกับความมั่นคงของกลไกด้านสุขภาพ ผู้สูงอายุ และการพัฒนาศักยภาพนักกีฬา ซึ่งล้วนเกี่ยวข้องกับสิทธิและคุณภาพชีวิตของประชาชน การตรวจสอบต้องไม่กลายเป็นการควบคุม และการเปลี่ยนแปลงทางการเงินต้องไม่ทำให้สิทธิของประชาชนถดถอย
ทั้งนี้มีข้อเรียกร้องเร่งด่วน 3 ประการ ดังนี้
- ให้นายกรัฐมนตรี (อนุทิน ชาญวีรกูล) ไม่ลงนามรับรองร่าง พ.ร.บ.แก้ไขกฎหมายทั้ง 4 ฉบับ และพรรคภูมิใจไทย ถอนร่างกฎหมายทั้ง 4 ฉบับ ออกจากกระบวนการจัดทำกฎหมายของรัฐสภาไปก่อน
- ในระหว่างที่มีการชะลอการผลักดันกฎหมายดังกล่าว ให้มีกระบวนการศึกษาผลกระทบของ 4 กองทุนที่มีต่อประชาชน โดยให้มีการแต่งตั้งคณะกรรมการที่มีองค์ประกอบทั้งผู้แทนรัฐบาล รัฐสภา และมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน เพื่อดำเนินการ และให้มีมาตรการ กำกับตรวจสอบ และรายงานผลการศึกษาที่สามารถเปิดเผยต่อสาธารณะได้อย่างโปร่งใส
- ให้นายกรัฐมนตรี สั่งการไปยังกลไกที่ขับเคลื่อนทั้ง 4 กองทุน เพื่อจัดทำแผนงานและมาตรการปฏิรูปองค์กรภายในของตน ภายใต้ประโยชน์สูงสุดของประชาชนในการใช้งบประมาณที่เปิดเผยโปร่งใส และตรวจสอบได้ทุกขั้นตอน ให้แล้วเสร็จภายใน 6 เดือน
เครือข่ายชนเผ่าพื้นเมืองฯ จะขอติดตามผลการดำเนินการของรัฐบาลตามข้อเรียกร้องอย่างต่อเนื่อง หวังว่าทุกฝ่ายจะดำเนินการด้วยความรอบคอบ โปร่งใส และเปิดให้ประชาชนมีส่วนร่วม โดยยึดหลักประชาธิปไตย สิทธิมนุษยชน ความเป็นธรรม และประโยชน์สาธารณะ เป็นสำคัญ ด้วยความเคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์และเชื่อมั่นพลังเสียงประชาชน
นอกจากนี้ยังมีความเคลื่อนไหวของเครือข่ายชาติพันธุ์ชนเผ่าพื้นเมืองหลายจังหวัด เช่น เชียงใหม่ เชียงราย ลำพูน ราชบุรี และศรีสะเกษ ยื่นหนังสือถึง อนุทิน ชาญวีระกูล นายกรัฐมนตรี ผ่านผู้ว่าราชการจังหวัด ขอให้ถอนร่าง หรือไม่รับรองร่างแก้ไขพระราชบัญญัติ 4 ฉบับฯ ด้วย
