ชาวบ้านในพื้นที่ ย้ำ ไม่ค้านการพัฒนา แต่ขอหาจุดสมดุลออกแบบเมือง ย้ำ คลองแสนแสบในบริบทเมืองชั้นใน กับ ชานเมือง ต่างกัน ทั้งวิถีชีวิต ความเป็นอยู่ การใช้ประโยชน์ชุมชนริมน้ำ เผย สำรวจพื้นที่ย่านหนองจอก พบความหลากหลายทางชีวภาพริม 2 ฝั่งคลอง ห่วงโครงการฯ ก่อผลกระทบ หวัง ผู้ว่าฯ กทม.คนใหม่ เข้าใจการพัฒนาที่สอดคล้องระบบนิเวศ
ตามที่กรุงเทพมหานคร เดินหน้านโยบาย “เดินได้ ปั่นดี เชื่อมเมืองครบวงจร” หนึ่งในนั้นคือ โครงการพัฒนาทางเดินและทางจักรยานเลียบคลองแสนแสบ ที่ดำเนินงานโดยสำนักการระบายน้ำ กทม. เพื่อปรับปรุงทางเดินเท้า ทางจักรยาน ยกระดับการระบายน้ำ ลดปัญหาน้ำเสีย ซึ่งในงบประมาณปี 2570 คาดว่าโครงการฯ จะดำเนินการมายังพื้นที่หนองจอก ส่งผลให้ชาวบ้านในพื้นที่บางส่วนมีความกังวลเกี่ยวกับการก่อสร้างที่อาจทำลายธรรมชาติ ระบบนิเวศ และความหลากหลาย
สิรามล ตันศิริ ประชาชนในพื้นที่หนอกจอก ที่รู้จักในชื่อ พื้นที่เรียนรู้ห่มดิน (Homedin Learning Space) เปิดเผยกับ The Active ว่า ปัจจุบันคลองแสนแสบ จากบริเวณซอยเลียบวารี 32 ถึง ถนนเชื่อมสัมพันธ์(บริเวณคลองหนองจอก) กำลังจะมีโครงการก่อสร้างของสำนักการระบายน้ำ และเป็นแผนพัฒนา ระยะ 3 ปี ในงบฯ ปี 2570–2572 โดยเป็นโครงการก่อสร้างเขื่อนคอนกรีตเสริมเหล็ก พร้อมระบบรวบรวมน้ำเสียคลองแสนแสบซึ่งลักษณะของโครงการคือเป็นเขื่อนหรือตลิ่งปูน ที่สามารถทำเป็นทางเดิน ให้คนสามารถเดิน รวมถึงปั่นจักรยานได้ด้านบน ซึ่งจะทำเลียบคลองแสนแสบ
“ตอนนี้สร้างมาถึงระยะที่ 2 แล้ว คือ สร้างตั้งแต่ในเมือง จนถึงมีนบุรี แล้วปีต่อไปก็คือจะสร้างจากมีนบุรีมาถึงหนองจอก วันที่รู้ว่ามีโครงการคือได้ล่องเรือไปแถวมีนบุรี เห็นว่าเขากำลังทำการก่อสร้างอยู่ มีเสาคอนกรีตปักลงไปในดินทำเป็นผนังกั้นน้ำ สูงประมาณเสาไฟฟ้า และถี่มาก ห่างไปก้าวหนึ่งก็มีสองเสาคู่กัน นอกจากนั้นยังพบรถแบ็กโฮกำลังตักดินเลนขึ้นมาโปะข้างบน และมีการตัดต้นไม้ที่อยู่สองข้างทางออก มันรู้สึกสะเทือนใจ เพราะบริเวณคลองแสนแสบของหนองจอก ซึ่งเป็นกรุงเทพฯ ชานเมือง ยังมีวิถีชีวิตริมคลองอยู่ มีคนตกปลา มีคนยกยอ มีคนพายเรือหาปลา มีคนลงตาข่าย มีคนใช้เบ็ดตกปลา และยังมีคนพาลูกมาพักบริเวณต้นไม้ เรายังเห็นต้นไม้ใหญ่ริมคลองที่ทำหน้าที่ของมัน เป็นเขื่อน เป็นตลิ่งธรรมชาติ เรายังเห็นวิถีชีวิต และเห็นความอุดมสมบูรณ์ของธรรมชาติ มีนก มีปลาแต่พอเห็นภาพว่าตรงนี้ในวันข้างหน้าจะเป็นอย่างไร กังวลว่ามันจะหายไปเพราะโครงการ”
สิรามล ตันศิริ
สำหรับโครงการนี้มีทั้งชาวบ้านที่เห็นด้วยและไม่เห็นด้วย ในฝั่งที่ไม่เห็นด้วย คือ หนึ่งในคนรุ่นใหม่ที่กลับบ้าน และทำคาเฟ่บริเวณตลาดคู้หากมีการทำโครงการขึ้นมาจริง พวกเขาจะเป็นกลุ่มแรก ๆ ที่ได้รับผลกระทบ เช่น การถูกรื้อถอน
เช่นเดียวกับประชาชนที่เป็นคนในตลาดเก่า 100 ปี ของหนองจอก ที่เคยลุกขึ้นสู้ เนื่องจากก่อนหน้านี้มีการจะสร้างเขื่อนจากฝั่งตลาดเก่าร้อยปี แต่น่าจะมีปัญหาเรื่องของการทำประชาพิจารณ์ ที่ทำให้ประชาชนเข้าไม่ถึง รวมถึงระยะเวลาในการทำประชาพิจารณ์สั้น ทำให้ชาวบ้านฟ้องร้อง
อย่างไรก็ดี ไม่ใช่ประชาชนทั้งหมดจะคัดค้าน เพราะบางคนใช้พื้นที่ปั่นจักรยาน และอยากให้เชื่อมเส้นทางไปถึงไกลขึ้น โดยที่ไม่ต้องลงถนนร่วมกับรถยนต์และรถมอเตอร์ไซค์
เนื่องจากถนนบริเวณนั้นไม่ใช่ถนนที่มีหลายช่องทางจึงมีกลุ่มคนที่เห็นว่าหากมีเส้นทางจักรยานโดยเฉพาะ รวมไปถึงกลุ่มประชาชนที่มีโรงงานเก็บของ มีความกังวลว่าจะโดนน้ำท่วมหากไม่แก้ปัญหาเรื่องน้ำ เพราะหากน้ำท่วม ข้าวของก็จะเสียหาย จึงมองว่าการมีเขื่อนจะทำให้การระบายน้ำออกได้เร็ว น้ำไม่ท่วม รวมไปถึงการมีเส้นทางจักรยานให้เพิ่มขึ้น และมีที่ให้คนสามารถเดินเลียบตลิ่งได้
สิรามล ยืนยันไม่ได้คัดค้านในการที่จะทำทางเดินหรือเส้นทางจักรยาน หากมองว่าควรทำให้ระบบนิเวศเดิมกับการก่อสร้างใหม่ที่อยู่ร่วมกันได้
“เส้นทางจักรยานสามารถเกิดขึ้นได้ในคลองแสนแสบที่เป็นในเมืองกรุงเทพฯ แต่ว่าคลองแสนแสบชานเมือง บริบทแตกต่างกัน วิถีชีวิตคนละอย่างกัน คนจำนวนมากไม่ได้ใช้พื้นที่ตรงนั้นในการเดินทางเข้าไปในเมือง เพราะระยะทางไกล”
สิรามล ตันศิริ
จึงมีข้อเสนอว่าควรจะทำไหล่ทางที่อยู่ริมถนนมากกว่า เพราะรู้สึกว่าสิ่งที่เคยมีมาอยู่ก่อนหน้านี้ ระบบนิเวศที่อยู่มานานตั้งแต่มีการเริ่มขุดคลองหาที่ไหนไม่ได้แล้วในกรุงเทพฯ
“จากการลงพื้นที่เพื่อเก็บข้อมูลทำนิทรรศการ และได้ลงพื้นที่สังเกตร่วมกับนักวิชาการ พบว่า มีนก 52 ชนิด และปลา 37 ชนิด ซึ่งเรารู้สึกว่าจำนวนนี้กำลังบอกว่าระบบนิเวศตรงนี้ไม่ธรรมดา”
สิรามล ตันศิริ
ความเคลื่อนไหวต่อจากนี้ สิรามล ระบุว่า จะลงพื้นที่เพื่อเก็บข้อมูลเรื่องสิ่งมีชีวิตและความหลากหลายทางชีวภาพที่มีในคลองแสนแสบต่อ พร้อมทั้งอยากให้ ผู้ว่าฯ กทม.คนใหม่ หรือผู้มีอำนาจในการตัดสินใจไปลองลงเรือและสำรวจพื้นที่ด้วยกัน เพื่อจะได้เข้าใจการพัฒนาที่สอดคล้องกับระบบนิเวศ
ขณะที่ก่อนหน้านี้มีการจัดนิทรรศการเกี่ยวกับรากเหง้าของ คลองแสนแสบบริเวณพื้นที่ที่กำลังจะมีการก่อสร้างโดยใช้ชื่อว่า “ก่อนจะหายไป” เพื่อสื่อสารประเด็นเรื่องของผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นจากการเข้ามาของโครงการพัฒนา
สำหรับ โครงการพัฒนาทางเดินและทางจักรยานเลียบคลองแสนแสบ อยู่ภายใต้นโยบาย “เดินได้ ปั่นดี เชื่อมเมืองครบวงจร” โดย กทม. ตั้งใจพัฒนาโครงข่ายการเดินทางทางเลือกใหม่เชื่อมโยงเรือ รถเมล์ รถไฟฟ้า เข้าด้วยกัน รวมถึงยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชน เพิ่มความปลอดภัยในการสัญจร และสร้างพื้นที่สาธารณะสำหรับการเดิน วิ่ง และปั่นจักรยาน ทั้งนี้โครงการฯ ได้ดำเนินการช่วงจากสะพานผ่านฟ้าลีลาศ-โบ๊เบ๊-ประตูน้ำ-อโศก-ทองหล่อ-คลองตัน-รามคำแหง-วัดศรีบุญเรือง-บางชัน กทม.ตั้งเป้าให้สามารถใช้งานได้อย่างต่อเนื่องภายในช่วงกลางปี 2569 ส่วนช่วงบางชัน-มีนบุรี คาดว่าจะดำเนินการแล้วเสร็จปี 2570 และช่วงจากมีนบุรีถึงหนองจอก มีแผนของบประมาณปี 2570 ต่อไป ซึ่งคาดว่าจะดำเนินการครบระยะทาง 47.5 กิโลเมตรแล้วเสร็จภายในปี 2572 เพื่อสร้างเมืองที่เดินได้ ปั่นได้ เชื่อมโยงทุกการเดินทาง และเป็นเมืองที่น่าอยู่สำหรับทุกคนอย่างแท้จริง
- ขอบคุณภาพจาก : Homedin Learning Space
