ผู้สูงวัย คือ เป้าหมายอันดับ 1 ของคดี Romance Scam (รักลวงออนไลน์)
ข้อมูลจาก CardX (คาร์ด เอกซ์) (ผู้ให้บริการด้านสินเชื่อและบัตรเครดิตในเครือ SCB) เปิดเผยผลสำรวจระหว่างปี 2567-2568 พบว่าผู้สูงอายุ (60 ปีขึ้นไป) ตกเป็นเหยื่อมิจฉาชีพสูงที่สุดเป็นอันดับ 1 โดยมีสัดส่วนสูงถึง 41.26% ของเคสทุจริตทางการเงินทั้งหมด
โดยมูลค่าความเสียหายมีตั้งแต่เกือบ 1 แสนบาท ไปจนถึง หลักล้านบาทต่อราย เนื่องจากผู้สูงอายุถือเป็นกลุ่มที่ค่อนข้างมีความมั่นคงและมีเงินเก็บก้อนสุดท้ายหลังเกษียณ
สอดคล้องกับการศึกษาสถานการณภัยคุกคามออนไลน์ (โดย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ร่วมกับ สสส. และหน่วยงานด้านสาธารณสุข) พบว่า คนไทยประมาณ 18.67 ล้านคนตกเป็นผู้เสียหายจากการถูกหลอกออนไลน์ โดยในจำนวนผู้เสียหายทั้งหมดนี้มี ผู้สูงอายุตกเป็นเหยื่อสูงถึง 22%
สถิติตัวเลขมากมายข้างต้น แสดงให้เห็นว่าไม่เพียงความถดถอยทางร่างกายของผู้สูงวัย แต่สำหรับบางคน ความเหงา ความโดดเดี่ยว หรือการสูญเสียคู่ชีวิต กำลังกลายเป็นช่องทางให้มิจฉาชีพเข้ามาเล่นงาน โดยเฉพาะการ หลอกให้รัก หรือ Romance Scam
The Active ชวนอัปเดทสถานการณ์และกลโกงใหม่ ๆ พร้อมรู้เท่าทันวิธีดูแลเงิน ดูแลใจให้ผู้สูงวัยห่างไกลมิจจี้ กับ พ.ต.ท. วสุเทพ ใจอินทร์ หรือ รองเป็นไท รองผู้กำกับการสายตรวจ กองบังคับการสายตรวจและปฏิบัติการพิเศษ 191 และเจ้าของเพจ ไม่เป็นตำรวจไม่รู้หรอก Police Don’t Cry ภายในงาน Silver Shining – Social Meet up ในวงพูดคุย Romance or Scam
เมื่อสมองหลงกล “คนหน้าตาดี”
ตอนนี้รูปแบบของมิจฉาชีพมีทั้งแบบมาให้รู้จักเห็นหน้า และแบบออนไลน์
เมื่อก่อน มิจฉาชีพมักเริ่มจากการมาให้เจอตัวเป็น ๆ พร้อมกับภาพลักษณ์ที่ดี เมื่อมีการนัดหมายพบเจอ กินข้าว พูดคุย บุคลิกภาพที่ดี และการใช้จิตวิทยาขั้นสูงก็สามารถหลอกล่อให้คนตกเป็นเหยื่อได้ไม่ยาก
ในต่างประเทศ มีเคสลักษณะนี้มากมายที่เป็นเหมือน นักต้มตุ๋นเจ้าเสน่ห์ ที่เรามักเรียกคนกลุ่มนี้ว่า Confidence Man ที่ไม่ใช่การโกงธรรมดา แต่นักต้มตุ๋นเหล่านี้จะสร้างความเชื่อใจ (Winning Confidence) ให้กับเหยื่อ ผ่านหลักจิตวิทยาอย่าง Halo Effect (ความสวยงามบังตา)
เนื่องจากมนุษย์มีแนวโน้มจะประเมินคนที่หน้าตาดี และดูสะอาดสะอ้าน
ว่าเป็นที่ ไว้วางใจได้
มีตัวอย่างงานวิจัยคลาสสิกของ Edward Thorndike (A Constant Error in Psychological Ratings ตีพิมพ์ในปี ค.ศ. 1920) ที่พบว่า คนที่มีรูปร่างหน้าตาดี สง่างาม (Physical attractiveness) จะถูกมองในเชิงบวกมากว่า และเมื่อเรารู้สึกประทับใจใครไปเสียแล้ว สมองเราจะลำเอียงและมองข้าม Red Flags อื่น ๆ ไปเสียหมด
แต่สำหรับปัจจุบัน มิจฉาชีพเริ่มมีกลโกงใหม่ ๆ ที่พัฒนาในโลกออนไลน์ ทำให้คนเชื่อใจได้ แม้ไม่ต้องเจอหน้าค่าตา
รองผู้กำกับการสายตรวจ กองบังคับการสายตรวจและปฏิบัติการพิเศษ 191
เจ้าของเพจ ไม่เป็นตำรวจไม่รู้หรอก Police Don’t Cry
รองเป็นไท อธิบายว่า เมื่อก่อนเราอาจได้ยินคำว่า ป้ายยา มอมยา แล้วแอบปล้นเอาทรัพย์สินไป แต่ตอนนี้ มิจฉาชีพทั้งหมดมาในรูปแบบออนไลน์หมดแล้ว และตอนนี้ผู้สูงอายุกลายเป็นเป้าหมายอันดับต้น ๆ ด้วยองค์ประกอบหลายอย่าง ไม่ว่าจะเป็นความเหงาโดดเดี่ยว การห่างเหินจากคนในครอบครัว และการรู้ไม่เท่าทันเทคโนโลยี
“ผู้สูงวัยกับไลน์เป็นของคู่กัน มิจฉาชีพ มักมาในรูปแบบ แอดไลน์ผิด ทักมาทำทีเป็นลูกค้าขอจองบริการ หากเป็นผู้สูงวัยที่อัธยาศัยดี ก็จะตอบกลับตามมารยาท มิจฯ จะใช้จังหวะนี้เนียนชวนคุยต่อไปเรื่อย ๆ เพื่อสร้างความคุ้นเคย”
“จากนั้นเขาจะเริ่มทักมาคุยทุกวัน สร้างความเชื่อใจ เมื่อมิตรภาพเกิดขึ้น ก็นำมาซึ่งความไว้วางใจ และถูกหลอกในที่สุด”
พ.ต.ท. วสุเทพ ใจอินทร์
จากประสบการณ์แล้ว รองเป็นไท ย้ำว่า ดคีมิจฉาชีพออนไลน์ไม่มีวันลดลง มีแต่จะเพิ่มมากขึ้นทุกวัน เพราะความก้าวหน้าของเทคโนโลยี ไม่เพียงแต่ผู้สูงวัย แต่ยังมีเด็กหลายรายที่ตกเป็นเหยื่อด้วยเหตุผลที่ไม่ต่างกัน
“พี่สาวครับ ผมรักพี่ครับ” แฟนคลับสูงวัยขวัญใจมิจจี้
ในต่างประเทศมีเคสที่ดังมากในช่วงปี 2020 คือ ป้าหวง (Huang Lihong) หญิงชาวจีนวัย 61 ปี เธอคลั่งไคล้พระเอกรูปหล่ออย่าง จิ้น ตง (Jin Dong) อย่างหัวปักหัวปก
และแล้ววันหนึ่ง จิ้น ตง ก็ทักทายมาหาป้าหวง มีเนื้อความประมาณว่า “ขอบคุณที่สนับสนุนผมมาตลอด” และ “ผมรักพี่”
แน่นอนว่า ป้าหวง เชื่อสนิทใจ ว่าพ่อหนุ่มดาราชื่อดังที่เธอคลั่งไคล้ได้หลงรักเธอเข้าแล้ว โดยหารู้ไม่ว่าเธอกำลังคุยกับ จิ้น ตง ตัวปลอม
มิจฉาชีพใช้วิธีเปิดบัญชีปลอมใน Douyin (คล้าย TikTok บ้านเรา) โดยใช้ภาพ คลิปวิดีโอจากซีรีส์แล้วมาตัดต่อพากษ์เสียงทับจนเธอเชื่อสนิทใจ
ป้าหวงสูญเงินเก็บทั้งหมดที่มี (เพื่อ support พ่อหนุ่มดาราตัวปลอม) ต้องทะเลาะกับสามีและลูกที่พยายามตักเตือน (เธอเชื่อว่าพวกเขาพยายามขัดขวางความรัก) และหนีออกจากบ้าน (เพื่อไปหาจิ้น ตง ตัวปลอมที่ขอนัดเจอ และสัญญาว่าจะเปิดตัว)
ท้ายที่สุด ป้าหวงตกอยู่ในอาการทางจิตอย่างรุนแรง อยู่ในสภาวะ เพ้อฝัน (delusion) ไม่กิน ไม่นอน เพื่อเฝ้ารอคลิป และการติดต่อกลับจาก จิ้น ตง กับความรักฝังใจที่เชื่อว่า เขารักเธอคนเดียว
เคสนี้เป็นบทเรียนที่สร้างความสั่นสะเทือนไปทั่วโลกถึงภัยคุกคามจาก Romance Scam ที่ทำลายชีวิตและครอบครัวของคนธรรมดาคนหนึ่ง เมื่อย้อนมามองที่บ้านเรา เทรนด์ดาราจีนกับละครแนวตั้งก็ฮิตไม่แพ้กันโดยเฉพาะในกลุ่มผู้สูงอายุ เกิดชุมชนออนไลน์ในเฟซบุ๊ก หรือไลน์ เพื่อพูดคุยกันเรื่องละครและดาราจีนมากมาย และที่นี่เองที่มิจฉาชีพมักแฝงตัวและมองหาเหยื่อ
ลูกหลานต้องหมั่นสังเกตพฤติกรรม
รองเป็นไท แนะนำว่า เมื่อโทรศัพท์มือถือทำให้ผู้สูงวัยเข้าไปอยู่ในโลกที่ตัวเองเลือกได้อย่างง่ายดายแล้ว การห้าม หรือขอตรวจสอบคงเป็นเรื่องยาก สิ่งที่ลูกหลานหรือสมาชิกในบ้านควรทำ คือ การหมั่นสังเกตพฤติกรรมที่เปลี่ยนไปของพวกท่าน
“พ่อแม่ บ้านไหนเริ่มปลีกตัว ชวนออกไปไหนก็ไปไม่ ติดมือถือ หรือแม้กระทั่งหวงมือถือไม่ให้ใครดู นี่อาจเป็นสัญญาณว่าเขาเริ่มมีโลกใหม่ในออนไลน์แล้ว ต้องคอยพูดคุยถามไถ่ และให้ท่านรู้สึกว่าเราจะไม่ตำหนิหรือตัดสิน”
พ.ต.ท. วสุเทพ ใจอินทร์
ที่ผ่านมาในไทยเองก็มีเคสผู้สูงวัยที่โดนมิจฉาชีพปลอมตัวเป็นดาราจีน และทำทีพูดคุยจนผูกพันธ์และหลงรักอยู่ไม่น้อย เมื่อผู้สูงอายุโดนหลอกจากมิจฉาชีพ นอกจากจะสูญเสียทรัพย์สินแล้ว ยังเสียความรู้สึก ความมั่นใจ และศักดิ์ศรี ทำให้มักไม่กล้าเล่าให้คนในบ้านฟัง หรือกระทั่งรู้ความจริงแล้วก็ไม่สามารถยอมรับได้ เพราะกลัวเสียหน้า หรือถูกลูกหลานตำหนิ
สิ่งสำคัญคือ คนในบ้าน ต้องคอยสอดส่องความผิดปกติ และเมื่อเกิดปัญหาต้องสร้างความมั่นใจ ช่วยแก้ไขโดยรักษาความรู้สึกของผู้สูงวัยด้วย
“ในเพจ ไม่เป็นตำรวจไม่รู้หรอก Police Don’t Cry มีผู้สูงอายุไม่น้อยที่ทักมาปรึกษา เพราะไม่กล้าบอกที่บ้านเพราะกลัวโดนลูกหลานดุ คำแนะนำของผมคือ เมื่อรู้แล้วอย่าตำหนิหรือโทษเหยื่อ หากพลาดไปแล้วก็อย่าเก็บปัญหาไว้กับตัว แต่ขอให้บอกคนใกล้ชิด แม้ในช่วงแรกจะโดนตำหนิ แต่สุดท้ายพวกเขาจะเป็นคนที่อยู่กับเรา เพราะครอบครัวรักเรามากกว่าที่คิด”
พ.ต.ท. วสุเทพ ใจอินทร์
กระตุกต่อมเอ๊ะ!! รู้ทัน Red Flags และ Romance Scam
ทุกวันนี้การเลี่ยงใช้โซเชียลมีเดีย เพื่อติดต่อกับผู้คนเป็นเรื่องยาก แต่สิ่งที่ควรเริ่มทำ คือ ตั้งค่าความเป็นส่วนตัว (private) เพราะหากตั้งค่าเป็นสาธารณะ (public) เท่ากับกำลังเปิดข้อมูลส่วนตัวสำคัญของเรา ให้กับมิจฉาชีพใช้เก็บข้อมูลก่อนจะเลือกเราเป็นเหยื่อ
“มิจฉาชีพจะเข้าไปดูในโซเชียลมีเดีย เพื่อดูความเคลื่อนไหว เก็บข้อมูลกิจกรรมในชีวิตประจำวัน และสำรวจว่ามีใครเป็นครอบครัว หรือเพื่อนฝูงบ้าง จากนั้นจะปลอมตัวเป็นคนใกล้ชิด ทักมาหา และหลอกล่อให้พูดคุย และสุดท้ายก็กลายเป็นเหยื่อในที่สุด”
พ.ต.ท. วสุเทพ ใจอินทร์
สำหรับผู้สูงอายุท่านใดก็ตามที่กำลังมีคนคุย หรือมีหนุ่มหล่อ สาวสวยมาตามจีบ โดยเฉพาะในโลกออนไลน์ ที่แสดงความรักห่วงใยเต็มหัวใจทั้งที่ไม่เคยเจอหน้ามาก่อน ก็ขอให้ดึงสติไว้ก่อนและปรึกษาคนในครอบครัว
“Romance Scam จะนิสัยดีเป็นพิเศษ คอยเอาใจใส่ ทักทายเช้า กลางวัน เย็น หากเราเริ่มเงียบหาย เขาก็ดูเหมือนคิดถึงเราจะเป็นจะตาย ดูห่วงใยเกินปกติ เมื่อเริ่มคุยบ่อย ๆ เขาจะทิ้ง Love Bomb ไว้ให้เราชื่นใจ ไม่ว่าจะด้วยการพูดว่าคิดถึง หรือแสดงความรักห่วงใยเต็มหัวใจ”
“สิ่งเหล่านี้ทำให้หัวใจของผู้สูงวัยกระชุ่มกระชวย เพราะความรู้สึกนี้ขาดหายไปนาน ประกอบกับความเหงาโดดเดี่ยว จึงทำให้เกิดจินตนาการว่าคนเหล่านี้มีตัวตนจริง ๆ แม้บางครั้งรู้แล้วว่าโดนหลอก แต่ก็เต็มใจ”
พ.ต.ท. วสุเทพ ใจอินทร์
มีการเก็บสถิติจาก Federal Trade Commission (FTC) สหรัฐอเมริกา พบว่า ในปี 2022-2023 มีรายงานมูลค่าความเสียหายรวมจาก Romance Scam ในกลุ่มผู้สูงอายุพุ่งสูงขึ้นกว่าปีก่อนหน้าเกือบ 80% เนื่องจากมิจฉาชีพเริ่มใช้ AI เข้ามาช่วยในการสร้างโปรไฟล์
ในขณะที่ รายงาน Cybercrime Report จาก FBI (IC3) อธิบายพฤติกรรมเหล่านี้ว่า คือ การหลอกระยะยาว (The Long Con)
โดยมิจฉาชีพจะใช้วิธีที่เรียกว่า Grooming คือ ค่อย ๆ ต้อนเหยื่อให้ตายใจที่ใช้เวลายาวนานเป็นเดือนหรือปี โดยไม่เรียกร้องอะไรนอกจาการให้ความรัก เพื่อสร้างความผูกพันและไว้วางใจ
โดยรูปแบบที่นิยมมากในปัจจุบัน คือ การปลอมเป็นดาราดัง หรือเซเลบบริตี้ เพราะปัจจุบันคนกลุ่มนี้มีความเป็นกันเอง เข้าถึงได้ง่าย และใกล้ชิดกับแฟนคลับได้มากกว่าแต่ก่อน และทำได้แนบเนียนขึ้นด้วยการใช้ AI และการปลอมเป็นคนดัง ยังช่วยข้ามขั้นตอนการสร้างโปรไฟล์ให้น่าเชื่อถือเพื่อไม่ให้เสียเวลา
ทำไมคนสูงวัย โดนหลอกง่ายจัง ?
เหตุใดผู้สูงอายุจึงตกเป็นเหยื่อของ Romance Scam ได้ง่ายกว่าคนหนุ่มสาว ?
อาจไม่ใช่เพียงแค่เรื่องของการไม่เท่าทันเทคโนโลยี หรือรู้ไม่เท่าทันกลโกงเท่านั้น แต่มีการพยายายามหาคำอธิบายดังกล่าวผ่าน ทฤษฎีการเลือกสรรทางสังคมและอารมณ์ หรือ Socioemotional Selectivity Theory (SST) ที่บอกว่า เมื่อเรามีอายุมากขึ้นและแก่ชรา จะรู้สึกว่าตัวเองมีเวลาเหลือจำกัด จึงทำให้เป้าหมายในชีวิตเปลี่ยนไป
คนในวัยหนุ่มสาวจึงยอมเหนื่อยหรือยอมลงทุนเวลาและแรงกับการตรวจสอบ หาความรู้ในเรื่องต่าง ๆ เพื่ออนาคตที่ดี ในขณะที่ผู้สูงวัยจะให้ความสำคัญกับปัจจุบัน การได้รับความสุข ความพึงพอใจทางอารมณ์ในเวลานั้นจึงสำคัญที่สุด และการต้องใช้เวลา หรือทุ่มแรงกายในการตรวจสอบ หาความรู้ จึงกลายเป็นเรื่องรอง
นอกจากวิธีคิดและคุณค่าที่เปลี่ยนผ่านของช่วงวัยแล้ว การแก่ชรายังมาพร้อมกับความเปราะบางทั้งทางร่างกายและจิตใจ โดยเฉพาะในสังคมที่โดดเดี่ยว ต่างคนต่างอยู่ ยิ่งทำให้คนสูงวัยห่างเหินตัดขาดจากสังคม ไม่เว้นแม้แต่ในครอบครัว การพบเจอและสานสัมพันธ์กับใครบางคนในโลกออนไลน์จึงเป็นทางแก้ปัญหาทางความรู้สึกที่ง่ายที่สุด
ด้วยวิธีคิดและคุณค่าเกี่ยวกับการดำเนินชีวิต ประกอบเข้ากับสภาพสังคมอันโดดเดี่ยวนี้ ยิ่งกลายเป็นจุดสำคัญที่ทำให้มิจฉาชีพฉวยโอกาสจากผู้สูงวัย
โดนหลอกแล้ว อย่าตกใจ ตามเงินคืนได้ ทำตามขั้นตอนนี้
ไม่ว่าจะเจอมิจฉาชีพรูปแบบใดมา แต่หากเผลอโอนเงินไปแล้ว ก็อย่าเพิ่งตกใจกระเจิดกระเจิง รองเป็นไท ย้ำว่า ขอให้รวบรวมสติให้มั่น แล้วปฏิบัติตามขั้นตอนดังนี้
- โทร. 1441 (ตลอด 24 ชม.) – สายด่วน AOC (Anti Online Scam Operation Center) หรือ ศูนย์รับเรื่องร้องเรียนภัยอาชญากรรมออนไลน์แบบเบ็ดเสร็จ สามารถระงับ/อายัดบัญชีธนาคารมิจฉาชีพ ได้ทันทีภายใน 1 ชั่วโมง
- เข้าแจ้งความที่สถานีตำรวจ เท่านั้น (ไม่มีช่องทางออนไลน์) – เตรียมหลักฐาน เช่น สลิปโอนเงิน หรือข้อความยืนยันการโอน เพื่อให้เจ้าหน้าที่สืบสวนดำเนินการตามกฎหมายต่อไป
กลโกงมิจฉาชีพเปลี่ยนรูปแบบไปทุกวัน ในวันที่เทคโนโลยีทันสมัย และ AI ตรวจจับยาก ตอนนี้มีกลโกงใหม่ ๆ มากมาย ทั้งตำรวจปลอม ทนายปลอม ฯลฯ ที่ฉวยโอกาสช่วงที่เหยื่อตกใจ ทำที่เป็นเจ้าหน้าที่ หรือผู้มีความรู้ทางกฎหมายเข้าช่วยเหลือ
สำหรับวิธีสังเกตกลโกง ตำรวจปลอม คือ จะหลอกล่อให้เหยื่อเปิดแอปธนาคาร แล้วขอให้เปลี่ยนเป็นภาษาอังกฤษ (เพื่อสร้างความสับสน) จากนั้นจะส่งโค้ด เพื่อให้โอนเงิน นี่เป็นสัญญาณแรกที่ให้ระวัง
“การแจ้งความ ต้องทำที่สถานีตำรวจเท่านั้น ไม่ใช่ช่องทางออนไลน์โดยเด็ดขาด เพราะตอนนี้มีตำรวจปลอม ทนายปลอม อาสาช่วยเหลือแล้วหลอกให้โอนเงินค่าดำเนินคดีไม่น้อย”
พ.ต.ท. วสุเทพ ใจอินทร์
อย่างไรก็ตาม ทางสำนักงานตำรวจแห่งชาติ ได้มีแอปพลิเคชัน Police Care ที่เป็นช่องทางออนไลน์เดียวให้ประชาชนใช้ ติดตามข่าวสารและตรวจสอบข้อมูล เช่น ตรวจสอบตำรวจปลอม หรือ ตรวจสอบความคืบหน้าคดีออนไลน์ ที่เป็นอีกหนึ่งช่องทางที่ช่วยให้ประชาชนเท่าทันภัยออนไลน์รูปแบบใหม่ ๆ ในตอนนี้
เมื่อมิจฉาชีพไม่เพียงใช้ เทคโนโลยี เป็นเครื่องมือ แต่ยังเล่นกับ ความรู้สึก มาเป็นกับดักให้ผู้สูงวัยตกเป็นเหยื่อ ท่ามกลางการเผชิญหน้ากับความเหงา ความโดดเดี่ยว
คำถามจึงไม่ใช่แค่จะทำอย่างไร ? ให้ผู้สูงอายุไม่ถูกหลอก แต่อาจจำเป็นที่สังคมจะต้องสร้างระบบป้องกัน ตั้งแต่การรู้เท่าทันดิจิทัล การคุ้มครองทางการเงิน ไปจนถึงการดูแลสุขภาวะทางใจ เพื่อไม่ให้เงินเก็บก้อนสุดท้ายของชีวิต กลายเป็นราคาที่ต้องจ่ายเพียงเพราะความเหงา
