ผู้สมัคร ส.ก. อิสระ มาจากไหน ?

จากกรณี จิรายุ ห่วงทรัพย์ อดีต สส.เพื่อไทย ให้สัมภาษณ์ในรายการเจาะลึกทั่วไทย Inside Thailand เมื่อวันที่ 2 มิ.ย. 2569 ที่ผ่านมา โดยพาดพิงถึงชัชชาติ สิทธิพันธุ์ อดีตผู้ว่าฯ กทม. ทั้งเรื่องการพูดถึงคำสั่งแต่งตั้งโยกย้ายที่ไม่เป็นธรรม รวมถึง “ระบอบอากง” ซึ่งภายหลัง ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ได้ให้สัมภาษณ์ถึงกรณีดังกล่าว โดยยืนยันว่า ไม่เคยมีระบบดังกล่าวเกิดขึ้นในการบริหารงาน และการทำงานของทีมบริหารเป็นการทำงานร่วมกันภายใต้ระบบที่ชัดเจน 

ในรายการดังกล่าว จิรายุ ได้พูดถึง รวมถึงประเด็น ส.ก. อิสระ โดยเรียกร้องให้ชัชชาติ “พูดไปเลยว่า ทีมเหล่านี้ (กลุ่มคนทำงาน) เป็นทีมผม จะได้ชัดเจนไป ไม่ใช่มาทำเนียน แล้วมันก็ได้เปรียบเสียเปรียบไม่เท่ากันในการทำงานการเมือง”

ประเด็นดังกล่าวได้รับความสนใจจากหลากหลายฝ่าย รวมถึง วิโรจน์ ลักขณาอดิศร อดีต สส.ก้าวไกล ในประเด็น กลุ่ม ส.ก. อิสระ ในการเลือกตั้งครั้งนี้ โพสต์ระบุว่า ทีมผู้สมัคร ส.ก. กลุ่มอิสระ ก่อนการเลือกตั้งก็พร้อมรับปากให้สัญญา แต่พอได้รับเลือกไปแล้ว ก็อาจ “พลิกหน้ามือเป็นหลังมือ” เพราะไม่มีกลไกอะไรมาควบคุมเขาได้ ซึ่งอดีต สส. คนนี้วิเคราะห์ว่าอาจเป็นสาเหตุที่ทำให้ อ.ชัชชาติ “ตัดสินใจประกาศจุดยืนว่า ไม่ได้สนับสนุนทีมผู้สมัคร ส.ก. ไม่ว่าจะเป็นทีมไหนก็ตาม”

ประเด็นดังกล่าวนำมาสู่คำถามที่ว่า ส.ก. อิสระ เป็นอิสระจริงหรือไม่ ? The Active ชวนสำรวจข้อมูลของเหล่า ส.ก. อิสระ ว่าก่อนหน้านี้เป็นใคร เคยมีบทบาทในพรรคการเมืองไหนมาก่อนหรือไม่ และทำความเข้าใจปรากฎการณ์ ส.ก. อิสระที่(ดูเหมือนจะ)ไม่สังกัดพรรคการเมืองกับ สติธร ธนานิธิโชติ คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 

ผู้สมัคร ส.ก. 3 รูปแบบ
ในการเลือกตั้ง 69

สติธร เริ่มต้นอธิบายภาพรวมของ ส.ก. อิสระ โดยระบุว่าการสังกัดพรรคในสนามกรุงเทพฯ เป็นช่องโอกาสทางกฎหมาย เหมือนการเลือกตั้งท้องถิ่นอื่นที่ไม่บังคับว่าผู้สมัครต้องสังกัดพรรคการเมือง จึงเปิดช่องให้ผู้สมัครประกาศตัวว่าสังกัดพรรคหรือไม่สังกัดอย่างเป็นทางการได้ 

เวลาหาเสียง พรรคอาจเปิดตัวสนับสนุนหรืออยู่เบื้องหลังผู้สมัคร ส.ก. ได้ โดยมองว่ารอบนี้คนที่มีลุ้น ส่วนใหญ่เป็นคนที่มีพรรคสังกัดหรือหนุนหลัง เพียงแต่อาจมีวิธีการสนับสนุนแตกต่างกันทั้งหมด 3 รูปแบบ

รูปแบบที่ 1 คือ คนที่ประกาศตัวมีพรรคการเมืองชัดเจน แปลว่า มีพรรคเดียวสนับสนุนและทำงานหาเสียงด้วยกัน 

รูปแบบที่ 2 คือ คนที่ประกาศเป็นกลุ่ม(อิสระ)ต่าง ๆ โดยสติธรมองว่า แต่ละกลุ่มเหล่านี้อาจมีมากกว่า 1 พรรคการเมืองสนับสนุน แต่ยังตกลงปลงใจกับใครไม่ได้ซะทีเดียว เพราะยังไม่ต้องการเลือกสังกัดพรรคใดพรรคหนึ่ง ที่อาจไม่เข้มแข็งพอจะเป็นจุดเด่นให้คนนิยม การมีความสัมพันธ์กับหลายพรรคช่วยเปิดประตูสู่การมีความสัมพันธ์พรรคอื่น ๆ ได้อีก

ผู้สมัคร ส.ก. หลายคน ถ้าย้อนกลับไปดูสนามการเลือกตั้งใหญ่ปี 69 หลายคนอาจอยู่ในกลุ่มที่เคยสนับสนุนพรรคภูมิใจไทย พรรคกล้าธรรม หรือพรรคอื่น ๆ ที่ไม่ได้รับการเลือกตั้งเข้ามาหรือมีคะแนนเยอะมาก พรรคเหล่านั้นรู้สึกว่าระดับชาติยังไปไม่รอด ระดับท้องถิ่นจึงไม่ลงเต็มตัว แต่อาศัยสนับสนุนผู้สมัคร ส.ก. ที่มีความสัมพันธ์ที่ดี มีเครือข่ายกัน 

นอกจากนี้คนที่เลือกเป็นอิสระ อาจสะท้อนว่าการสวมแบรนด์พรรคไม่ช่วยในการเลือกตั้งท้องถิ่นรอบนี้ เช่น พรรคภูมิใจไทยที่มีคะแนนเยอะระดับชาติ ซึ่งอาจมาจากกระแสรักชาติหรือชาตินิยม แต่ในสนาม กทม. ที่เน้นเรื่องการบริการ จุดขายแบบนั้นใช้ขายยาก จึงถอยตัวเองออกมาจากการสังกัดพรรค

“หลายพรรคในสนามเลือกตั้งท้องถิ่นในกรุงเทพฯ รอบนี้จึงอยู่เบื้องหลังดีกว่า แล้วรอเลือกตั้งสนามใหญ่รอบหน้าค่อยชวนกลับมาเป็นเครือข่ายหนุนพรรคต่อไป”

สติธร ระบุ

รูปแบบที่ 3 กรณีพรรคเพื่อไทยที่ไม่ได้ส่งในนามพรรค ไม่ได้หมายถึงว่ามีพรรคอื่นมาสนับสนุนอีก แต่เพราะผู้สมัครแตกตัวกัน ไม่สามารถสร้างทีมเดียวลง 50 เขตได้เหมือนพรรคประชาธิปัตย์ พรรคประชาชน หรือพรรคเศรษฐกิจ เนื่องจากมีความซ้อนทับของผู้สมัคร ส.ก. กันเองอยู่

ย้อนกลับไปในสนามเลือกตั้งใหญ่ 69 พรรคเพื่อไทยใน กทม. มีการปรับเปลี่ยนเพื่อแข่งสนาม สส. พอสมควร มีทั้งเพื่อไทยกลุ่มดั้งเดิม และมีการไปผูกพันธมิตรกลุ่มบ้านใหญ่ที่เคยเป็นคู่แข่งกันกับเพื่อไทยดั้งเดิม ซึ่งในสนาม สส. สามารถรวมตัวกันได้ แต่พอถึงสนาม ส.ก. การรวมตัวกันไม่ลงตัว จึงเกิดการแตกกลุ่มไปสู้กันเองหลายพื้นที่ในนามกลุ่มต่าง ๆ เช่น กลุ่มเพื่อไทย Life ลงตัว, กลุ่มคนทำงาน หรือกลุ่ม Better Bangkok อย่างไรก็ตามอนาคตในสนามระดับชาติอาจกลับมาอยู่กับพรรคเดิม

อาจารย์สติธร สรุปว่า โจทย์สำคัญไม่ใช่เรื่องอิสระหรือสังกัดพรรคที่จะเอามาเปรียบเทียบกันได้โดยตรง คนที่อิสระคือคนที่มีสังกัดแต่ลื่นไหลหน่อย อาจมีมากกว่า 1 พรรคหนุนหลัง และรวมตัวกันเป็นทีมลงแข่งขันท้องถิ่น อีกแบบคือมีพรรคเดียวแต่พื้นที่ทับซ้อนกัน พรรคเลยเปิดประตูให้ตั้งกลุ่มสู้กัน เพราะกฎหมายไม่บังคับให้ ส.ก. ต้องสังกัดพรรคเหมือน สส.

จากผู้สมัคร ส.ก. รวม 258 คน
เป็นผู้สมัครอิสระ 90 คน

ข้อมูลรายงานยอดผู้สมัครผู้ว่าฯ กทม. และ ส.ก. ตั้งแต่วันที่ 28 พ.ค. – 1 มิ.ย. 2569 ของ กรุงเทพมหานคร ระบุว่า มีผู้สมัคร สก. รวม 50 เขต ทั้งหมด 258 คน

The Active รวบรวมข้อมูล และแบ่งผู้สมัครทั้งหมดออกเป็น 9 กลุ่ม ได้แก่

• ลงสมัครเดี่ยว (50 คน)
• พรรคประชาชน (50 คน + ส่งผู้ว่าฯ กทม.)
• พรรคประชาธิปัตย์ (50 คน + ส่งผู้ว่าฯ กทม.)
• พรรคเศรษฐกิจ (46 คน + ส่งผู้ว่าฯ กทม.)
• กลุ่มคนทำงาน (33 คน)
• พรรคเพื่อไทย (16 คน)
• กลุ่ม Better Bangkok หรือกลุ่มกรุงเทพฯ ที่ดีกว่า (7 คน)
• พรรคอนาคตไทย (5 คน)
• ระบุสังกัดไม่ได้ (1 คน)

โดยจากสังกัด 10 รูปแบบนี้ มีสังกัดที่เรียกตัวเองว่าเป็น “อิสระ” ซึ่งคือผู้สมัครที่ลงสมัครเดี่ยว รวมถึงกลุ่มที่ระบุว่าเป็นอิสระ ไม่สังกัดพรรคการเมืองใด ทั้งหมด 3 กลุ่ม ได้แก่ ลงสมัครเดี่ยว (50 คน), กลุ่มคนทำงาน (33 คน) และกลุ่ม Better bangkok (7 คน) หรือรวมทั้งหมด 90 คนที่เป็นผู้ลงสมัครอิสระ

90 ส.ก.อิสระ มีรายชื่อ 63 คน
เคยมาจากไหนบ้าง ?

แม้จะมีผู้สมัคร ส.ก.อิสระรวม 90 คน แต่จากข้อมูลที่รวบรวมมาได้ พบรายชื่อผู้สมัคร ส.ก. เพียง 63 คนเท่านั้น ส่วนอีก 27 คนยังไม่สามารถระบุชื่อได้ว่าเป็นใคร

จากจำนวน 63 คนที่มีข้อมูล พบว่า มี 44 คนที่เคยสังกัดหรือทำงานกับพรรคการเมืองมาก่อนในอดีต ส่วนอีก 19 คนไม่เคยสังกัดหรือทำงานกับพรรคการเมืองมาก่อน

ลงสมัครเดี่ยว มีจำนวนรวมทั้งหมด 50 คน มีรวบรวมข้อมูลรายชื่อได้เพียง 23 คนเท่านั้น ในจำนวนนี้พบข้อมูลคนเคยสังกัดหรือทำงานกับพรรคการเมืองอื่น ๆ 15 คน (คิดเป็น 30%)

มีอดีต ส.ก. ที่ก่อนหน้านี้เคยสังกัดพรรคหรือกลุ่ม แต่ในสนามเลือกตั้งท้องถิ่นรอบนี้แยกตัวออกไปลงสังกัดเดี่ยว โดยแยกตัวออกจากพรรคเพื่อไทย 2 คน, พรรคก้าวไกล 2 คน, กลุ่มรักษ์กรุงเทพ 1 คน, พรรคพลังประชารัฐ 1 คน และพรรคประชาธิปัตย์ 1 คน

และมีอดีตผู้ลงสมัคร ส.ก. ในนามพรรคอื่น ๆ ในสนามเลือกตั้งท้องถิ่นปี 65 ที่ผ่านมา 4 คน จากพรรคเพื่อไทย, กลุ่มรักษ์กรุงเทพ, พรรคพลังประชารัฐ และพรรคภูมิใจไทย พรรคละ 1 คน

กลุ่มคนทำงาน นำทีมโดย ศ.ดวงฤทธิ์ เบ็ญจาธิกุล ชัยรุ่งเรือง อดีต สส.บัญชีรายชื่อ พรรครวมไทยสร้างชาติ มีผู้ลงสมัคร ส.ก. ทั้งหมด 33 คน มี 22 คนที่พบข้อมูลเคยสังกัดหรือทำงานกับพรรคการเมืองอื่น ๆ มาก่อน (คิดเป็น 66.67%)

มี อดีต ส.ก. ในการเลือกตั้ง ส.ก. รอบที่แล้ว (ปี 65) ทั้งหมด 10 คน ย้ายมาจากพรรคเพื่อไทย 8 คน และจากพรรคประชาธิปัตย์ 2 คน

และมีอดีตผู้ลงสมัคร ส.ก. ในสนามเลือกตั้งที่ผ่านมา 4 คน มาจากกลุ่มรักษ์กรุงเทพ, พรรคประชาธิปัตย์, พรรคไทยสร้างไทย และพรรครวมไทยยูไนเต็ด พรรคละ 1 คน

กลุ่ม Better Bangkok นำทีมโดย สุรจิตต์ พงษ์สิงห์วิทยา หรือ ดร.จอห์น อดีต ส.ก.ลาดกระบัง มีผู้ลงสมัคร ส.ก. ทั้งหมด 7 คน โดยทั้ง 7 คนนี้ ล้วนเคยสังกัดหรือทำงานกับพรรคการเมืองอื่น ๆ มาก่อน (คิดเป็น 100%)

มี อดีต ส.ก. ในการเลือกตั้ง ส.ก. รอบที่แล้ว (ปี 65) ทั้งหมด 3 คน ย้ายมาจากพรรคเพื่อไทย, กลุ่มรักษ์กรุงเทพ และพรรคก้าวไกล พรรคละ 1 คน

แม้เลือกตั้ง ส.ก. อาจคล้าย สส.
แต่ทำไมคนตื่นเต้นน้อยกว่า ?

อ.สติธร มองว่า เป็นปัญหาเรื่องระบบ ในการเลือกตั้งระดับชาติ ประชาชนสนใจ สส. เพราะ สส. มีอำนาจยกมือเลือกนายกฯ แต่ ส.ก. ไม่มีอำนาจนั้น เพราะประชาชนเลือกผู้ว่าฯ โดยตรง นอกจากนี้ ส.ก. ยังไม่มีอำนาจในทางบริหาร การดูแลทุกข์สุขเป็นหน้าที่ฝ่ายบริหาร (ซึ่งประชาชนเลือกผู้ว่าฯ ไปแล้ว) และในระดับพื้นที่ มีคนให้บริการคือข้าราชการประจำ กทม. เช่น สำนักงานเขตต่าง ๆ 

สิ่งเหล่านี้ทำให้ ส.ก. ยิ่งดูเหมือนไม่จำเป็น และบางครั้งคนมองว่า ส.ก. เป็นคนขัดขวางการทำงานของผู้ว่าฯ ให้ไม่ราบลื่นมากกว่าด้วยซ้ำ คนเลยอาจไม่สนใจ ส.ก. เท่าไหร่

แต่ในเชิงระบบ ส.ก. ถือว่ามีความสำคัญในฐานะตัวแทนพื้นที่ที่ย่อยลงไปกว่า สส. ที่เป็นเขตเลือกตั้ง แต่ ส.ก. แบ่งเป็น 50 เขตของใครของมัน รวมถึงการตรวจสอบหรือเป็นปากเสียงแทนคนในพื้นที่มีความใกล้ตัวและจับต้องได้มากกว่า สส. ที่ทำเรื่องระดับชาติ โดย ส.ก. คือคนเรียกร้องแทนเราในเรื่องสุขอนามัย ความปลอดภัยในชีวิตประจำวัน การบริการที่มีคุณภาพ 

“ถ้าผู้ว่าฯ หรือฝ่ายบริหาร กทม. ข้าราชการ ไม่สนใจ ถ้าเรามี ส.ก. ที่เป็นปากเป็นเสียงได้ ก็จะเรียกร้องแทนเราได้”

สติธร สรุป

คำสัญญาของผู้ว่าฯ – ว่าที่ ส.ก. :
2 สิ่งที่น่าจับตาต่อ แม้ ‘ชัชชาติ’ จะเป็นตัวเต็งผู้ว่าฯ คนถัดไป

แม้ว่าในการเลือกตั้งสนามท้องถิ่น กทม. รอบนี้ ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ อดีตผู้ว่าฯ กทม. จะมาเป็นตัวเต็ง อย่างไรก็ตาม สติธร มองว่า “แม้คนจะเชื่อว่าชัชชาติคงชนะ แต่การคิดว่าการเลือกตั้งไม่น่าสนใจก็ไม่ถูกเสียทีเดียว”

อาจารย์อธิบายเพิ่มว่า การที่คนเชื่อว่าชัชชาติจะชนะ แปลว่า 4 ปีที่ผ่านมา อดีตผู้ว่าฯ คนนี้มีผลงานที่คนรับได้ จนคู่แข่งคนอื่นจะสู้ยาก แต่ไม่ได้แปลว่าทำแค่นั้นแล้วพอ ช่วงหาเสียงเป็นโอกาสสำคัญที่เขาจะกลับมาถูกจับจ้องอีกครั้งและเสนอว่าจะทำให้ดีกว่าเดิมอย่างไร หลายแคมเปญที่เสนอว่า 4 ปีที่แล้วทำให้คุณภาพชีวิตคนดีขึ้น ต่อไปจะทำให้กรุงเทพฯ เติบโตก้าวกระโดดในมิติเศรษฐกิจ การพัฒนา สิ่งนี้เป็นสิ่งสำคัญสำหรับประชาชนต้องจับตาและทวงถามว่าทำได้จริงไหม ไม่ใช่แค่ขายฝัน 

“ไม่ใช่แค่สนแค่ว่าใครจะชนะ … แต่ถามว่าเขาจะทำอะไรให้เรา … และต้องดึงเขาเข้าสู่เวทีสาธารณะในการให้คำมั่นสัญญาด้วยว่าจะทำอะไร เพื่อที่เราจะได้ตามตรวจสอบต่อว่าเขาทำได้จริงไหม”

สติธร ระบุ

ส่วนสนามที่คนลุ้นจริง ๆ คงไม่พ้นสนามเลือกตั้ง ส.ก. เพราะมีข้อถกเถียงว่าควรได้ ส.ก. ทีมเดียวกับผู้ว่าฯ หรือ ส.ก. ที่ตรวจสอบถ่วงดุลเข้มข้น เนื่องจากที่ผ่านมา 4 ปี อาจมีข้อครหาถึงระบอบบางอย่างที่เกิดขึ้น ซึ่งอาจมาจากการตรวจสอบของ ส.ก. ที่หย่อนยานไปหรือไม่ ก็สะท้อนว่าหาก ส.ก. เข้มแข็งก็อาจจะช่วยให้ตรวจสอบเข้มข้นได้ดีขึ้น 

สติธรยังมองว่า ในสนาม ส.ก. ต่อให้เป็นทีมที่โหนชัชชาติก็ไม่ได้แปลว่าจะได้ ส.ก. เยอะ เพราะมีความท้าทาย ส่วนพรรคประชาชนที่ประสบความสำเร็จระดับชาติมาก ๆ คนก็อาจจับตาดูในสนามเลือกตั้งนี้ว่าจะมีลุ้นไหม 

ดังนั้น การแข่งขันจะเข้มข้นหรือไม่ ขึ้นอยู่กับชาว กทม. ว่าอยากได้ ส.ก. แบบไหน ระหว่างแบบร่วมมือ แบบตรวจสอบเข้มข้น หรือแบบกลาง ๆ สนับสนุนในบางเรื่อง และตรวจสอบเข้มข้นในบางเรื่อง