องค์กรต่อต้านคอร์รัปชันฯ พบ จัดซื้อแบบเฉพาะเจาะจง 97.8 % ดัน 8 ข้อเสนอ พัฒนากระบวนการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ สกัดโกงงบลงทุนฯ เสนอจัดเวทีสาธารณะระดมความเห็นเพิ่มเติมให้ทันก่อนปีงบฯ 2570
มานะ นิมิตรมงคล ประธานองค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน (ประเทศไทย) กล่าวว่า การจัดซื้อฯ ภาครัฐอาจเกิดคอร์รัปชันขึ้นได้เสมอ ไม่ว่ารัฐจะจัดซื้อด้วยวิธีแบบใด แม้กฎหมายและระบบจัดซื้อจัดจ้างได้พัฒนาไปมาก แต่กระบวนการต่างๆ ยังถูกบิดเบือนได้ง่ายโดยผู้มีอำนาจและเจ้าหน้าที่ในหน่วยงานรัฐ เอกชนและนักการเมือง รวมถึงวิถีปฏิบัติในระบบราชการที่ขาดการพัฒนามายาวนาน องค์กรฯจึงได้รวบรวมแนวทางและข้อเสนอจากการถอดบทเรียนกรณีอาคาร สตง. ถล่ม เพื่อป้องกันคอร์รัปชันในกระบวนการจัดซื้อจัดจ้างฯ จัดทำ “8 ข้อเสนอเพื่อพัฒนากระบวนการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐให้ปลอดคอร์รัปชันและรัฐได้ประโยชน์มากขึ้น” ประกอบด้วย
- ส่งเสริมการแข่งขันมากขึ้นในทุกการประมูล โปร่งใส วัดประสิทธิภาพได้จริง
- เสริมสร้างกลไกป้องกันให้เข้มแข็ง เพิ่มการมีส่วนร่วมของประชาชน
- กำจัดกำไรส่วนเกินที่จะถูกใช้เป็นเงินใต้โต๊ะและลดความสูญเสียของรัฐ
- ใช้เทคโนโลยีที่เชื่อถือได้สนับสนุนการทำงาน เช่น เวบไซต์ ACTAi
- ทบทวนการขึ้นบัญชีผู้รับเหมา เพื่อเปิดพื้นที่การแข่งขันให้มากขึ้น
- การสอบทานธุรกิจ (Due diligence) เพื่อประเมินสถานะอย่างละเอียดของเอกชน
- การจัดทำบัญชีเฝ้าระวัง (Watch list) การขึ้นบัญชีผู้ทิ้งงาน
- ผู้ซื้อ – ผู้ขาย ต้องมีมาตรการป้องกันคอร์รัปชัน
“ผู้มีอำนาจมักปฏิเสธโดยอ้างว่าจัดซื้อด้วยอีบิดดิ้งจะโกงได้อย่างไร อีบิดดิ้งเป็นของดี แต่ถูกใช้เป็นยันต์กันโกงก็เพราะจัดซื้อจัดจ้างแบบเฉพาะเจาะจงกันเยอะมาก โครงการของรัฐจำนวนมากไม่ควรทำตั้งแต่แรก แต่ดิ้นรนทำเพราะมีเบื้องหลัง จ้องแต่จะใช้เงิน บ้างมักง่ายหรือคิดน้อยเกินไป โดยมีหลักฐานความสูญเสียคือ อาคารสถานที่ราชการจำนวนมากทั่วประเทศที่สร้างแล้วไม่ได้ใช้ ใช้ไม่คุ้มค่า ปล่อยทิ้งร้าง สร้างไม่เสร็จ
การจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐต้องยกเครื่องตั้งแต่ขั้นตอนการจัดทำโครงการ การเสนอขอและอนุมัติงบประมาณ ไปจนจบขั้นตอนตาม พ.ร.บ. จัดซื้อจัดจ้างฯ” ประธานองค์กรต่อต้านคอร์รัปชันฯ กล่าว
ในการลงทุนและจัดซื้อฯ ของรัฐโกงกินได้แทบทุกขั้นตอน หลากหลายกลโกง เช่น ก่อนประมูลงาน จะมีการแบ่งโครงการเป็นโครงการย่อย เขียนทีโออาร์ไม่เป็นธรรม ล็อกสเปก ดึงเวลาให้กระชั้นชิดเพื่อเป็นเงื่อนไขให้จัดซื้อด้วยวิธีพิเศษ เช่น ต้องการซื้อต้นดาวเรืองพร้อมระบุขนาดดอก จำนวน 9 หมื่นกระถาง แต่ประวิงเวลาจนกระชั้นชิดแล้วอ้างเหตุจัดซื้อด้วยวิธีเฉพาะเจาะจง
ขั้นตอนประมูลงาน มีการฮั้วประมูล ขัดขวางคู่แข่ง เจ้าหน้าที่ปฏิบัติลำเอียง จัดประมูลด้วยด้วยวิธีพิเศษทั้งที่ไม่จำเป็น เขียนสัญญาให้รัฐเสียเปรียบจนอาจนำไปสู่การเสียค่าโง่ ช่วงบริหารสัญญา เกิดการผ่อนปรนหรือกลั่นแกล้งผู้รับเหมาเพื่อแลกเงินสินบน เช่น อนุมัติแบบและวัสดุล่าช้า ตั้งเรื่องเบิกจ่ายเงิน สั่งแก้งานหยุมหยิม หากเป็นเอกชนที่ฝ่าฝืนการฮั้วประมูลเข้ามาก็มักถูกเรียกร้องค่าดูแลเพื่อมิให้ถูกกลั่นแกล้งโดยเจ้าหน้าที่รัฐหรือโดยบ้านใหญ่หรือผู้มีอิทธิพล เช่น ปิดกั้นการซื้อวัสดุก่อสร้างในพื้นที่ใกล้เคียง หาเรื่องจับรถขนส่งสินค้าหรือคนงานต่างด้าว ฯลฯ
มานะกล่าวอีกว่า องค์กรฯ ยินดีให้ความร่วมมือและพร้อมสนับสนุนทุกความพยายามเพื่อสร้างการมีส่วนร่วมของประชาชน ให้กระบวนการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐกลับมาเป็นที่เชื่อมั่นของสังคม และเพื่อให้ได้ข้อเสนอแนวทางที่เหมาะสม ครอบคลุม และสอดคล้องกับข้อเท็จจริงในทุกมิติ จึงควรจัดให้มีเวทีสาธารณะเพื่อรับฟังความคิดเห็นจากประชาชน ผู้มีส่วนได้เสีย และนักวิชาการ เพื่อรวบรวมข้อมูลประกอบการพิจารณาเพิ่มเติมให้ทันกับปีงบประมาณ 2570 ที่จะเริ่มต้นในวันที่ 1 ต.ค.นี้
