เปิดพื้นที่ Free play ชวนเด็กเล่นอิสระช่วงปิดเทอม ด้วยสิ่งของรอบตัว รอบบ้าน ลดพฤติกรรมติดจอ เสริมจินตนาการ ความคิดสร้างสรรค์
สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ร่วมกับ มูลนิธิเพื่อการพัฒนาเด็ก (มพด.) จัดกิจกรรม “Free play ปิดเทอมนี้ มาเล่นอิสระ” เปิดพื้นที่ให้เด็กได้เล่นและเรียนรู้ผ่านกระบวนการเล่นอิสระ ณ ห้องสร้างปัญญา ศูนย์เรียนรู้สุขภาวะ (ThaiHealth Centre) สสส. ซึ่งจัดต่อเนื่องมาตั้งแต่ปี 2568
ทัตติยา ลิขิตวงษ์ หรือ ต้อง ผู้จัดการมูลนิธิเพื่อการพัฒนาเด็ก (มพด.) เปิดเผยกับ The Active ว่า มูลนิธิฯ ทำงานเกี่ยวกับการพัฒนาเด็กผ่านกระบวนการเล่นอิสระ หรือ Free play ทุก ๆ ปิดภาคเรียน สสส. จะให้มาจัดมุมเล่นอิสระในรูปแบบ Loose parts คือ ชิ้นส่วนที่หลากหลายหาได้จากของรอบตัว ไม่จำเป็นต้องเป็นของสำเร็จรูป ราคาแพง
วัสดุรอบบ้านสร้างการเรียนรู้
ทัตติยา เล่าว่า ปีนี้ได้นำวัสดุหลากหลายมาผสมผสานให้เด็กได้ทดลองและออกแบบการเล่นด้วยตัวเอง เช่น บันไดอะลูมิเนียม ยางล้อรถยนต์เก่า เก้าอี้ซักผ้า ของใช้ในครัว หรือวัสดุเหลือใช้รอบบ้าน ทั้งหมดถูกนำมาจัดเป็นพื้นที่ท้าทาย เพื่อให้เด็กได้ฝึกการทรงตัว การแก้ปัญหา และสร้างความมั่นใจผ่านการปีน ปรับสมดุล หรือก้าวข้ามอุปสรรคต่าง ๆ โดย ช่วงวันที่ 8 – 10 เม.ย. นี้ จะเน้นกิจกรรมเล่นแบบผจญภัย เพื่อเสริมพัฒนาการทางกายและทักษะชีวิต โดยทัตติยาเน้นว่า เด็กจะรู้สึกภูมิใจทุกครั้งที่ปีนหรือก้าวผ่านสิ่งกีดขวางได้ ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญของการสร้างความมั่นใจในตัวเอง
“ของเล่นสำเร็จรูปราคาแพง เล่นไม่นานก็เบื่อ แต่กับ Loose parts เด็กสามารถสร้างสรรค์วิธีเล่นใหม่ได้ตลอดเวลา”ทัตติยา ลิขิตวงษ์
บทบาทสำคัญของ Play Worker และผู้ปกครอง
ทัตติยา ยังกล่าวถึง Play worker ที่ถูกฝึกให้สังเกต และ สนับสนุนการเล่นอย่างปลอดภัย พร้อมจุดประกายไอเดียใหม่ให้เด็ก เช่น การต่อบล็อกไม้ในรูปทรงหลายแบบ หรือจัดมุมของใช้ในครัวจำลองให้เด็กฝึกบทบาทสมมติทำอาหาร รวมถึงเก็บใบไม้ ดอกไม้ มาให้เด็กใช้ประกอบการเล่น เพื่อให้ตระหนักว่าทรัพยากรใกล้ตัวสามารถนำมาใช้สร้างสรรค์ได้ทั้งหมด
กิจกรรมยังเปิดโอกาสให้ผู้ปกครองมีส่วนร่วมอย่างใกล้ชิด สตาฟจะช่วยให้คำแนะนำเพื่อสร้างแรงบันดาลใจ เช่น แค่ใช้เก้าอี้ซักผ้ามาวางต่อกัน ก็เป็นสนามท้าทายให้ลูกได้เล่นที่บ้านได้แล้ว ที่สำคัญผู้ปกครองจะได้สังเกตว่าลูกชอบอะไร เช่น บางคนจะอยู่แต่โซนทำอาหาร ผู้ปกครองอาจต่อยอดด้วยการให้ลองทำอาหารจริง เช่น ทอดไข่ หรือหั่นผัก เพื่อส่งเสริมความสนใจของลูก
ขยายองค์ความรู้ Play Worker สู่ศูนย์เด็กเล็กทั่วประเทศ
ผู้จัดการมูลนิธิเพื่อการพัฒนาเด็ก ยังบอกด้วยว่า สสส. ร่วมกับเครือข่ายเล่นเปลี่ยนโลก สนับสนุนหลักสูตรอบรม play worker ให้กับครูศูนย์พัฒนาเด็กเล็กทั่วประเทศ โดยปัจจุบันขยายไปแล้วกว่า 30 พื้นที่ รวมถึงการอบรมให้ครูศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก (ศคด.) สังกัด กทม. จำนวน 235 ศูนย์ ซึ่งผ่านการอบรมเป็น Play worker แล้วทั้งหมด เพื่อให้โรงเรียนสามารถจัดมุมเล่นแบบ Loose parts ได้ด้วยทรัพยากรของตนเอง
สำหรับ ในสัปดาห์ถัดไปวันที่ 22 – 24 เม.ย. กิจกรรมจะเป็น “เล่นกับแป้งมหัศจรรย์” ผสมแป้งมันสำปะหลังกับน้ำ ร่วมกับอุปกรณ์ Loose parts เพื่อเสริมพัฒนาการกล้ามเนื้อมัดเล็ก-มัดใหญ่ พร้อมสาธิตให้ผู้ปกครองนำไปทำที่บ้านได้
Loose Parts ลดพฤติกรรมติดจอ
ทัตติยา บอกอีกว่า หนึ่งในข้อสำคัญของ Loose parts คือ มีงานวิจัยต่างประเทศชี้ว่า สามารถช่วยเด็กหลุดจากหน้าจอได้ เพราะเมื่อเด็กได้เล่นในสิ่งที่สนใจ เขาจะมี ทางเลือก มากกว่าการอยู่กับมือถือ โดยไม่ต้องแย่งโทรศัพท์ซึ่งอาจทำร้ายความรู้สึกและนำไปสู่พฤติกรรมต่อต้าน
“เลือกของรอบตัวที่ลูกสนใจ ชอบประดิษฐ์ ชอบพับกระดาษ ก็ส่งเสริมเลย สิ่งสำคัญคือพ่อแม่ต้องให้เวลาคุณภาพกับลูก การเล่นเหล่านี้ช่วยลดปัญหาเด็กติดจอ ออทิสติกเทียม และสมาธิสั้นได้ เพราะเด็กได้ขยับร่างกายและใช้ความคิด”
ทัตติยา ลิขิตวงษ์
ขณะที่ วณีนุช ตั้งพรพิพัฒน์ หรือ แม่นุช ผู้ปกครองที่พาลูกชายวัย 7 ขวบที่เข้าร่วมกิจกรรมบ่อยครั้ง เล่าว่า พาลูกมาเปลี่ยนนิทานที่ สสส. เป็นประจำ และเห็นว่ากิจกรรมเล่นอิสระช่วยต่อยอดจินตนาการได้ดี ด้วยการใช้เพียงอุปกรณ์เล็ก ๆ ที่หาได้ทั่วไป เช่น การหัดใช้ตะเกียบคีบฝาขวดน้ำ หรือการสร้างด่านจากบล็อกไม้เพื่อนำตุ๊กตาที่ลูกพกมาจากบ้านเดินข้าม ซึ่งเป็นกิจกรรมที่นำกลับไปทำที่บ้านได้ทันที
“การดึงลูกออกจากจอ ต้องใช้เวลามาก แต่ตัวเราเองไม่ได้มีเวลาขนาดนั้น การมีกิจกรรมแบบนี้ช่วยให้ลูกได้เล่นหลากหลาย และห่างโทรศัพท์ได้โดยไม่ต้องบังคับ”
วณีนุช ตั้งพรพิพัฒน์
ทั้งนี้กิจกรรมดังกล่าวจัดขึ้นในวันพุธ – ศุกร์ วันละ 2 รอบ เวลา 10.00–12.00 น. และ 13.00–15.00 น. โดยมีสตาฟ 5 คน และอาสาสมัครที่ผ่านการอบรม play worker หรือ ผู้อำนวยการเล่น คอยดูแลความปลอดภัยและกระตุ้นความคิดสร้างสรรค์ของเด็ก
สำหรับ ผู้ปกครองที่สนใจสามารถติดตามกิจกรรมได้ที่ เพจ มูลนิธิเพื่อการพัฒนาเด็ก, Let’s play more เล่นเปลี่ยนโลก, Playworkers ชวนเล่นอิสระ และ เว็บไซต์ www.letsplaymore.org ซึ่งมีตัวอย่างมุมเล่นจากพื้นที่ต่าง ๆ ที่ประสบความสำเร็จให้สามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้
