โลกโซเซียลฯ ตั้งคำถาม กติกา กกต. ลงทะเบียนประชามตินอกเขต ชี้ ระบบล่ม หน้าเว็บไซต์ซับซ้อน กระทบการลงทะเบียนเป็นไปด้วยความลำบาก พร้อมข้อสังเกต ตัวเลขลงทะเบียนเลือกตั้งล่วงหน้า 1.26 ล้านคน แต่มีคนลงทะเบียนออกเสียงประชามตินอกเขต แค่ 2.2 แสนคน หวั่นเสียงหาย 1 ล้านคน iLAW ชวนประชาชน เร่งลงทะเบียนภายในวันนี้ ก่อนเที่ยงคืน จี้ กกต. ถอดบทเรียนจริงจัง จัดเลือกตั้งไม่ให้กระทบสิทธิ์ประชาชน
วันนี้ (5 ม.ค. 69) ถือเป็นวันสุดท้ายของการเปิดให้ลงทะเบียน “เลือกตั้งล่วงหน้า” และ “ประชามตินอกเขต” แต่ก่อนจะหมดเวลาในคืนนี้ (23.59 น.) ระบบการลงทะเบียนก็ยังถูกพูดถึงอย่างกว้างขวาง โดยเฉพาะการประชาสัมพันธ์ให้ประชาชนที่ยังไม่ลงทะเบียนรีบลงทะเบียนก่อนที่ระบบจะปิด และวิพากษ์วิจารณ์การทำงานหน่วยงานรัฐ ที่มีส่วนเกี่ยวข้องในการประชาสัมพันธ์ ซึ่งยังสื่อสารกับประชาชนได้ไม่ทั่วถึง จนทำประชาชนหลายคนไม่รู้หรือลืมว่าจะต้องลงทะเบียนเลือกตั้งล่วงหน้า-ออกเสียงประชามตินอกเขต
รวมถึงการสื่อสารให้ประชาชนเข้าใจถึงความสำคัญของการเลือกตั้ง โดยเฉพาะการทำประชามติ ที่ยังไม่ได้ถูกพูดถึงมากพอ จนทำให้ประชาชนไม่ให้ความสนใจ และไม่เลือกที่จะลงทะเบียน
ในส่วนของ ประชามติ ความเห็นในโลกโซเซียลฯ ต่างพูดถึงกติกาของ กกต. ที่ให้การลงทะเบียนประชามตินอกเขต ทำได้เฉพาะ “นอกเขตจังหวัด” ที่มีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านเท่านั้น ซึ่งไม่สามารถลงทะเบียนในเขตจังหวัดเดียวกันได้ จึงทำให้ประชาชนบางส่วนไม่สะดวกที่จะลงประชามติจากการเดินทางที่ยากลำบาก เพราะเขตที่อาศัยอยู่ไม่ตรงกับทะเบียนบ้าน แม้อยู่ในจังหวัดเดียวกัน โดยเฉพาะจังหวัดที่ประสบอุทกภัยในพื้นที่ภาคใต้ ซึ่งได้สร้างความเสียหายให้กับยานพาหนะของประชาชน
นอกจากนี้ การที่ กกต. กำหนดให้วันเลือกตั้งล่วงหน้า และการลงประชามติเป็นคนละวันกัน ยังทำให้ประชาชนมองว่าเป็นการกีดกันไม่ให้ประชาชนมีสิทธิ์เข้าถึงในการแก้ไขรัฐธรรมนูญ เพราะความเห็นส่วนใหญ่มองว่า หากวันเลือกตั้งล่วงหน้าและการลงประชามติเป็นวันเดียวกันได้ จะทำให้ประชาชนสะดวกและไปใช้สิทธิ์มากกว่า
ทั้งนี้ ภาพรวมยังมีการพูดถึงระบบการลงทะเบียนของกรมการปกครองที่ไม่มีประสิทธิภาพ ทั้งระบบล่มและหน้าเว็บไซต์ที่ซับซ้อน จึงทำให้การลงทะเบียนเลือกตั้งเป็นไปด้วยความลำบาก
ห่วง 1 ล้านสิทธิ์ หายไป ?
มีข้อสังเกตจากเพจ หวังสร้างเมือง ระบุว่า จากการที่ กกต.เปิดให้ลงทะเบียนเลือกตั้งล่วงหน้าแล้ว 1.26 ล้านคน แต่มีคนลงทะเบียนออกเสียงประชามตินอกเขต แค่ 2.2 แสนคน หายไปประมาณ 1 ล้านคน (ตัวเลข ณ วันที่ 4 ม.ค. 69)
ขณะที่ก่อนหน้านี้ โครงการอินเทอร์เน็ตเพื่อกฎหมายประชาชน (iLaw) ระบุข้อกังวล เกี่ยวกับการลงทะเบียนเพื่อออกเสียงประชามตินอกเขต และนอกราชอาณาจักรมี 2 เรื่อง ได้แก่
- ประชาชนอาจเข้าใจผิดในระบบการลงทะเบียน
การที่ระยะเวลาการลงทะเบียนเลือกตั้งล่วงหน้านอกเขตและนอกราชอาณาจักรเริ่มตั้งแต่วันที่ 20 ธันวาคม 2568 จนถึงวันที่ 5 มกราคม 2569 และการลงทะเบียนออกเสียงประชามตินอกเขตและนอกราชอาณาจักรเริ่มตั้งแต่วันที่ 3-5 มกราคม 2569 ไม่ได้เริ่มพร้อมกัน อาจสร้างความสับสนให้แก่ประชาชนจำนวนมากที่ได้ลงทะเบียนเลือกตั้งล่วงหน้านอกเขตและนอกราชอาณาจักรไปแล้วในช่วงแรก โดยพวกเขาอาจเข้าใจไปเองว่า เป็นการลงทะเบียนทั้งการเลือกตั้งและประชามติ ทำให้ไม่ได้กลับมาลงทะเบียนอีกครั้งในช่วงวันที่ 3-5 มกราคม 2569 ซึ่งอาจส่งผลให้เกิดกลุ่มผู้ตกหล่นจำนวนมาก ประกอบกับช่วงวันที่ 3-5 มกราคม 2569 เป็นช่วงเวลาคาบเกี่ยวกับการสิ้นสุดวันหยุดยาวปีใหม่ ประชาชนส่วนใหญ่เพิ่งเดินทางกลับจากการท่องเที่ยว หรือกำลังเริ่มงานวันแรกของปี เป็นธรรมดาที่ความจดจ่อติดตามข้อมูลข่าวสารบ้านเมืองอาจลดน้อยลง รวมถึงระยะเวลาการลงทะเบียนที่สั้นเพียง 3 วันเท่านั้น จึงมีความเสี่ยงอย่างยิ่งที่จะมีผู้ตกหล่นในการลงทะเบียนจำนวนมาก
- ความเสี่ยงเรื่องความพร้อมของระบบการลงทะเบียน
ย้อนกลับไปในวันที่ 9 เมษายน 2566 ซึ่งเป็นวันสุดท้ายของการลงทะเบียนเลือกตั้งล่วงหน้า ปี 2566 ระบบการลงทะเบียนออนไลน์ของ กกต. เกิดเหตุ “ล่ม” ในช่วงไพรม์ไทม์ (ระหว่างเวลา 21:00 น. – 23:50 น.) ทำให้ประชาชนจำนวนมากไม่สามารถลงทะเบียนได้ทัน เชื่อว่าในช่วงเวลาดังกล่าว น่าจะมีประชาชนราวหลักแสนคนที่ต้องการจะลงทะเบียนเลือกตั้งล่วงหน้านอกเขตและไม่สามารถลงทะเบียนได้
เมื่อนำสถิติปี 2566 มาวิเคราะห์ประกอบ เห็นว่า มีผู้ลงทะเบียนเลือกตั้งล่วงหน้าและนอกราชอาณาจักรรวมประมาณ 2.46 ล้านคน หากผู้มีสิทธิกลุ่มดังกล่าวต้องมากระจุกตัวลงทะเบียนออกเสียงประชามตินอกเขตและนอกราชอาณาจักรภายใน 3 วัน ระบบจะต้องรองรับการลงทะเบียนเฉลี่ย 600,000 – 800,000 คนต่อวัน ด้วยปริมาณผู้ต้องการลงทะเบียนจำนวนมาก และยังไม่นับรวมพฤติกรรมของผู้ใช้งานที่คนคนหนึ่งอาจเข้าระบบหลายครั้ง ย่อมมีความเสี่ยงอย่างมากที่จะทำให้ระบบล่มซ้ำรอยปี 2566
iLAW จึงมีข้อเสนอถึง กกต. ต้องใช้ช่องทางตามกฎหมายเพื่อคุ้มครองสิทธิของประชาชน
หากระบบการลงทะเบียนออนไลน์ล่มจนไม่สามารถให้บริการได้ หรือมีประชาชนตกหล่นจากการลงทะเบียนเป็นจำนวนมาก กกต. จำเป็นต้องมีแผนสำรองเพื่อแก้ปัญหาทันที โดยสามารถออกประกาศแก้ไขเพิ่มเติมเรื่องกำหนดวันและเวลายื่นคำขอลงทะเบียนใช้สิทธิออกเสียงลงคะแนนก่อนวันเลือกตั้ง ขยายระยะเวลาการลงทะเบียนเลือกตั้งล่วงหน้าออกไปจนถึงวันที่ 8 มกราคม 2569 ซึ่งจะส่งผลให้เกิดการขยายเวลาสำหรับการลงทะเบียนประชามตินอกเขตออกไปโดยอัตโนมัติ
เหตุที่ต้องเป็นเช่นนี้ เพราะมีเงื่อนไขผูกมัดตามกฎหมายที่ระบุไว้ในระเบียบกกต.เรื่องการออกเสียงประชามติพร้อมเลือกตั้งฯ หมวด 5 ข้อ 105 ซึ่งวางหลักว่า เมื่อ กกต. ประกาศกำหนดระยะเวลาการลงทะเบียนเลือกตั้งล่วงหน้าไว้เช่นไร ให้ระยะเวลาการลงทะเบียนขอใช้สิทธิออกเสียงประชามตินอกเขต “มีห้วงระยะเวลาเดียวกัน” ดังนั้น การขยายเวลาให้กับการลงทะเบียนเลือกตั้งล่วงหน้า จึงเท่ากับการปลดล็อกเวลาให้กับการลงทะเบียนประชามตินอกเขตไปพร้อมกันในคราวเดียว
ทั้งนี้การขยายระยะเวลาการลงทะเบียนสามารถทำได้โดยชอบด้วยกฎหมาย และไม่กระทบต่อกระบวนการจัดการเลือกตั้ง เนื่องจากยังคงอยู่ภายใต้เงื่อนไขตามกฎหมายที่กำหนดให้วันสุดท้ายของการลงทะเบียน ต้องดำเนินการก่อนวันเลือกตั้งไม่น้อยกว่า 30 วันตามระเบียบคณะกรรมการการเลือกตั้งว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2566 ข้อ 188
ในกรณีของการลงทะเบียนประชามติออกเสียงนอกราชอาณาจักร ตามระเบียบกกต. เรื่องการออกเสียงประชามติพร้อมเลือกตั้งนอกราชอาณาจักรฯ) ข้อ 23 กำหนดว่า การลงทะเบียนให้ดำเนินการก่อนวันออกเสียง “ไม่น้อยกว่า 30 วัน” ซึ่งเปิดช่องให้กกต.สามารถขยายวันลงทะเบียนออกเสียงประชามตินอกราชอาณาจักรไปจนถึงวันที่ 8 มกราคม 2569 ได้ เช่นเดียวกันกับกรณีการลงทะเบียนออกเสียงประชามตินอกเขต
นอกจากนี้ ในระยะยาว กกต.ต้องถอดบทเรียนกระบวนการจัดการเลือกตั้งพร้อมการออกเสียงประชามติ และปรับปรุงกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการออกเสียงประชามติพร้อมการเลือกตั้งให้มีหลักเกณฑ์และวิธีการปฏิบัติที่สอดคล้องกัน อย่างน้อยที่สุดต้องแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายจัดให้มีการออกประชามติล่วงหน้านอกเขตได้เช่นเดียวกับการเลือกตั้งล่วงหน้านอกเขตเพื่ออำนวยความสะดวกแก่ประชาชนที่ต้องการใช้สิทธิเลือกตั้งและออกเสียงประชามติ
ทั้งนี้ข้อเสนอของ iLAW ที่ขอให้ กกต.ขยายเวลาลงทะเบียนเลือกตั้งล่วงหน้าและประชามตินอกเขต/นอกราชอาณาจักร์ ไปถึงวันที่ 8 มกราคม 2569 ก็ได้รับการยืนยันจาก กกต.แล้วว่า “ไม่ขยายเวลา” ซึ่งการลงทะเบียนประชามตินอกเขต-นอกราชฯ จะปิดระบบ 5 มกราคมนี้ อ้างกระทบการจัดทำบัญชีผู้มีสิทธิออกเสียง
