หวั่น “น้ำสีรุ้ง” ปนเปื้อนระบบประปาหมู่บ้าน ชาวบ้านเขาไม้แก้ว ปราจีนฯ ซื้อน้ำสะอาดใช้ระหว่างรอผลตรวจคุณภาพน้ำ

นักวิชาการ เสนอ ท้องถิ่นเพิ่มระบบกรองน้ำ เติมถ่านกัมมันต์ ทรายเขียว ลดความเข้มข้นสารพิษ โดยไม่ต้องรอผลการตรวจวิเคราะห์จากภาครัฐ

เป็นเวลากว่า 2 เดือน ที่สุขสำราญ ผู้ทรงสิน ผู้ป่วยโรคมะเร็ง 58 ปี ชาวบ้านหมู่ที่ 3 ต.เขาไม้แก้ว อ.กบินทร์บุรี จ.ปราจีนบุรี  ต้องเพิ่มภาระค่าใช้จ่ายวันละ 60 บาท เพื่อซื้อน้ำสะอาด 4 ถังเอาไว้อาบ หลังมีอาการแสบคันตามผิวหนังจากการใช้น้ำประปาของหมู่บ้าน

เธอเล่าว่า ก่อนหน้านี้ครอบครัวใช้น้ำประปาจากบ่อน้ำดิบของชุมชนที่ผ่านการบำบัด สำหรับอาบน้ำ ล้างจาน ซักผ้า แต่หลังน้ำท่วมหนักใน จ.ปราจีนบุรี ช่วงต้นเดือน ต.ค.69 สังเกตเห็นน้ำสีขุ่น มีกลิ่นเหม็น จึงแจ้งไปที่ผู้ใหญ่บ้าน ระหว่างรอการแก้ไขครอบครัวจึงหลีกเลี่ยงการใช้น้ำประปาออกไปก่อน เนื่องจากอาจทำให้เธออาการป่วยของเธอหนักขึ้น

“ไม่คิดว่าจะถึงวันที่ต้องซื้อน้ำอาบ ไม่รู้เหมือนกันว่าเขาจะให้เราใช้ได้เมื่อไหร่คงต้องรอประกาศว่าน้ำปลอดภัย แต่ตอนนี้เราก็หมดเงินไปเยอะแล้วเหมือนกัน”

สุขสำราญ ผู้ทรงสิน

ห่างออกมาประมาณ 300 เมตร  คือ บ่อกักเก็บน้ำดิบที่ใช้ผลิตน้ำประปาจ่ายไปยังครัวเรือนในชุมชน ประชากรกว่า 800 คน

เมื่อเปรียบเทียบกับแผนที่ดาวเทียม จะพบว่าบ่อดังกล่าวอยู่ติดกับคลองเขาไม้แก้ว ที่ชาวบ้านพบคราบน้ำสีรุ้งลอยบนผิวน้ำ และทุ่งนาของชาวบ้าน คล้ายกับพื้นที่ ต.หัวหว้า จึงกังวลว่าไหลเข้ามาปนเปื้อนกับแหล่งน้ำของชาวบ้านหรือไม่ เนื่องจากช่วงน้ำท่วมน้ำจากคลองเขาไม้แก้วไหลมารวมกับแหล่งน้ำของชาวบ้าน

นารอน แก้วประกอบ ผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้าน บอกว่า ปกติแล้วน้ำในบ่อเก็บน้ำดิบจะผ่านการบำบัดส่วนหนึ่ง แต่ยอมรับว่าหากมีสารเคมีจริงก็ไม่สามารถกรองได้ทั้งหมด ที่ผ่านมาได้รับการร้องเรียนจากชาวบ้านจำนวนมากเรื่องน้ำประปาทั้งสี กลิ่น จึงแนะนำให้ชาวบ้านหลีกเลี่ยงการใช้น้ำโดยเฉพาะการบริโภคออกไปก่อน เนื่องจากบางบ้านใช้น้ำประปาหมู่บ้านสำหรับหุงข้าว ทำกับข้าวด้วย

ส่วนระยะยาว หมู่บ้านอยู่ระหว่างรอปรับพื้นที่ทำระบบบ่อน้ำบาดาล เพื่อบรรเทาความเดือดร้อน ซึ่งกรมทรัพยากรน้ำบาดาล คาดว่าจะใช้งานได้ในเดือน มี.ค. 70 หรืออีก 4 เดือนข้างหน้า

ปัญหาสารพิษปนเปื้อนในแหล่งน้ำ ดิน พืชผลการเกษตร ลุกลามกินพื้นที่ไม่น้อยกว่า 4 อำเภอ  ส่งผลให้ชีวิตของคนในพื้นที่ ค่อย ๆ เปลี่ยนไป ต้องแบกรับผลกระทบ มีต้นทุนเพิ่มขึ้นอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

สิ่งที่ชาวบ้านอยากเห็นในเวลานี้ คือ การสื่อสารที่ชัดเจนของภาครัฐเกี่ยวกับแหล่งอุปโภค บริโภคที่ปลอดภัยจากสารเคมี ควบคู่กับการเยียวยา ที่ไม่ใช่การผลักภาระให้ชาวบ้านต้องแบกรับ ทั้งที่พวกเขาไม่ใช่ผู้ก่อมลพิษ

นักวิชาการ แนะ ติดตั้งระบบกรองน้ำประปาชุมชน ลดความเข้มข้นสารพิษ

ศ.พวงรัตน์ แก้วล้อม อาจารย์ประจำภาควิชาวิศวกรรมสิ่งแวดล้อม คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ หนึ่งในคณะทีมนักวิจัยที่ลงพื้นที่ จ.ปราจีนบุรี เพื่อตรวจสอบคุณภาพน้ำ ดิน และพืชเกษตร ให้ข้อมูลกับ The Active เสนอแนวทางแก้ไขและรับมือกับปัญหาสารเคมีตกค้าง และสารหนูปนเปื้อนในแหล่งน้ำธรรมชาติ โดยเน้นย้ำถึงมาตรการเร่งด่วนที่สามารถดำเนินการได้ทันทีในระดับท้องถิ่น เพื่อลดระดับความอันตรายของน้ำประปาหมู่บ้านก่อนที่จะกระจายสู่ครัวเรือนของประชาชน ซึ่งสามารถดำเนินการเพิ่มประสิทธิภาพระบบกรองน้ำได้ 2 ส่วน

  • การติดตั้งถังที่ผสมถ่านกัมมันต์ (Activated Carbon) เพื่อช่วยลดความเข้มข้นของสารเคมีปนเปื้อนที่มีฤทธิ์รุนแรงให้เบาบางลง แม้การกรองดังกล่าวอาจไม่สามารถกำจัดสารเคมีตกค้างให้เหลือศูนย์ได้ทั้งหมด เนื่องจากขึ้นอยู่กับระดับความเข้มข้นเริ่มต้นในแหล่งน้ำ แต่ถือเป็นขั้นตอนสำคัญแรกสุดที่ช่วยบรรเทาความพิษของน้ำได้อย่างมีประสิทธิภาพ

  • เสริมระบบกรองแมงกานีสกรีนแซนด์ (Manganese Greensand) หรือทรายเขียว ซึ่งเป็นเทคโนโลยีการกรองพื้นฐานที่มีจำหน่ายทั่วไปและราคาไม่สูง ช่วยกำจัดสารหนู (Arsenic) ที่มีทั้งฟอร์มอันตราย และไม่อันตรายออกจากน้ำ ส่งผลให้น้ำที่ผ่านการกรองมีความปลอดภัยสูงขึ้น

“ผู้นำชุมชน อบต. ซึ่งมีงบประมาณรองรับอยู่แล้ว สามารถปรับเพิ่มระบบกรองเหล่านี้ได้ทันที เพื่อการันตีให้ประชาชนในพื้นที่เสี่ยงมีน้ำใช้สอยในชีวิตประจำวัน ที่มีระดับความเป็นอันตรายต่ำกว่าน้ำในลำคลองทั่วไป โดยไม่จำเป็นต้องรอผลการตรวจวิเคราะห์ที่ใช้เวลานาน”

ศ.พวงรัตน์ แก้วล้อม

ขณะที่การบริโภคหรือน้ำดื่ม ศ.พวงรัตน์ ยังคงแนะนำให้จัดหาจากแหล่งน้ำที่มั่นใจได้ว่าสะอาดและปลอดภัยจริง ๆ แยกต่างหาก

สคพ.7 ลงพื้นที่เก็บตัวอย่างน้ำและตะกอนดิน ค่าออกซิเจนละลายในน้ำอยู่ในระดับวิกฤต

กรมควบคุมมลพิษ (คพ.) โดยสำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 7 (สคพ.7 สระบุรี) ลงพื้นที่ตรวจสอบข้อเท็จจริงกรณีแม่น้ำปราจีนบุรี เบื้องต้น พบว่าปัญหาน้ำเน่าเสียและสีน้ำที่เปลี่ยนแปลงไป อาจเกิดจากการระบายน้ำผ่านระบบชลประทานและคลองส่งน้ำในพื้นที่ โดยเป็นการรับน้ำจากพื้นที่เกษตรกรรมและพื้นที่น้ำท่วมขัง ซึ่งมีการเชื่อมโยงกับการระบายน้ำจากประตูระบายน้ำบางหอย จังหวัดนครนายก และประตูระบายน้ำในบริเวณใกล้เคียงออกจากพื้นที่ทุ่งนา และพัดพาเศษซากพืช ซากอินทรียวัตถุที่เกิดการหมักหมมและเน่าเปื่อยสะสมอยู่ภายในทุ่ง ไหลผ่านเข้าสู่คลองสถานีรถไฟบ้านสร้าง ก่อนจะไหลลงสู่แม่น้ำปราจีนบุรี ส่งผลให้ปริมาณสารออร์แกนิกในน้ำเพิ่มสูงขึ้น จนเกิดปัญหาน้ำเน่าเสียและดึงออกซิเจนในน้ำไปใช้ในกระบวนการย่อยสลาย

ขณะที่เมื่อ 8 พ.ย.69 เจ้าหน้าที่ได้ดำเนินการเก็บตัวอย่างน้ำจำนวน 3 จุด และตัวอย่างตะกอนดินจำนวน 2 จุด เพื่อส่งตรวจวิเคราะห์อย่างละเอียดในห้องปฏิบัติการ สำหรับนำมาใช้เป็นข้อมูลในการประเมินสถานการณ์และวางแผนฟื้นฟูคุณภาพ

  • จุดที่ 1 (GS1) วัดบ้านสร้าง ตำบลบ้านสร้าง อำเภอบ้านสร้าง จังหวัดปราจีนบุรี

  • จุดที่ 2 (GS2) คลองสถานีรถไฟ ตำบลบ้านสร้าง อำเภอบ้านสร้าง จังหวัดปราจีนบุรี (จุดรับน้ำที่ระบายจาก ปตร.บางหอย มาบรรจบกับแม่น้ำปราจีนบุรี)

  • จุดที่ 3 (GS3) ประตูระบายน้ำบางหอย ตำบลศรีจุฬา อำเภอเมือง จังหวัดนครนายก (ปัจจุบันเปิดประตูระบายน้ำ)

จากผลการตรวจวัด ชี้ให้เห็นว่าคุณภาพน้ำในแม่น้ำปราจีนบุรีน่าเป็นห่วงอย่างยิ่ง โดยเฉพาะค่าออกซิเจนละลายในน้ำ (Dissolved Oxygen: DO) บริเวณจุดที่ 1 (วัดบ้านสร้าง) มีค่าต่ำเพียง 1.22 มิลลิกรัมต่อลิตร ซึ่งถือเป็นระดับที่วิกฤตต่อการดำรงชีวิตของสัตว์น้ำ ขณะที่จุดที่ 2 (คลองสถานีรถไฟ) มีค่า DO อยู่ที่ 2.48 มิลลิกรัมต่อลิตร ซึ่งค่อนข้างต่ำและแสดงถึงการสะสมของสารหมักหมม

ในขณะเดียวกัน จุดที่ 3 บริเวณประตูระบายน้ำบางหอย จังหวัดนครนายก ซึ่งเปิดประตูระบายน้ำอยู่ ตรวจพบค่า DO ที่ 6.31 มิลลิกรัมต่อลิตร ซึ่งยังอยู่ในเกณฑ์ปกติ ส่งผลให้เห็นชัดเจนว่าการสะสมและย่อยสลายของอินทรียวัตถุเกิดขึ้นอย่างเข้มข้นเมื่อน้ำไหลผ่านคลองและชลประทานลงสู่พื้นที่แม่น้ำปราจีนบุรี จึงสั่งให้มีการเฝ้าระวัง บริหารจัดการการเปิด-ปิดประตูระบายน้ำอย่างเหมาะสม เพื่อลดผลกระทบต่อระบบนิเวศทางน้ำ และช่วยบรรเทาความเดือดร้อนของประชาชนริมฝั่งแม่น้ำปราจีนบุรี

Author

Alternative Text
AUTHOR

The Active

กองบรรณาธิการ The Active