25 ปี มรดกชีวิต ศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ คนไทยพลัดถิ่นและงานที่ต้องสานต่อของ ‘ภควินท์ แสงคง’

“ความเท่าเทียมและศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์” จากขยะและสิ่งแวดล้อม สู่คำถาม ‘เมืองน่าอยู่’

จุดเริ่มต้นชีวิตนักพัฒนาชุมชนของ ภควินท์ แสงคง ไม่ได้เริ่มจากกรอบทฤษฎีในห้องแอร์ หากเกิดจากการลงมือปฏิบัติจริงในพื้นที่

ในยุคแรก มูลนิธิชุมชนไท ขับเคลื่อนงานพัฒนาสิ่งแวดล้อมชุมชนเมืองและการจัดการขยะในพื้นที่จังหวัดระนอง แต่เมื่อทีมงานลงพื้นที่กลับพบความจริงอันน่าตกใจ ว่ามีผู้คนจำนวนมาก ที่มีเชื้อสายไทย แต่กลับไม่มีสัญชาติไทย ถูกจำกัดสิทธิและตกอยู่ในความมืดมนทางการเมือง และเมื่อเปิดเวทีนัดพบ ณ วัดด่าน มีพี่น้องคนไทยพลัดถิ่นเดินทางมาร่วมประชุมมากถึง 500 คน จนเกิดเป็นการตั้งคำถามทบทวนทิศทางองค์กรครั้งประวัติศาสตร์

“หากเมืองหนึ่งมีผู้คนจำนวนมากที่ยังประสบปัญหาเรื่องสัญชาติและสถานะบุคคล เมืองนั้นจะเรียกว่าเป็นเมืองน่าอยู่ได้อย่างไร”

ปรีดา คงแป้น กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ และอดีตผู้จัดการมูลนิธิชุมชนไท

คำถามนี้ได้เปลี่ยนทิศทางการทำงานของ มูลนิธิชุมชนไท และกลายเป็นพันธกิจชีวิตที่ ภควินท์ ยึดถืออย่างถวายหัว

ในบางปีที่งานสิทธิสถานะไม่มีงบประมาณสนับสนุน เขายินดีออกค่าใช้จ่ายในการลงพื้นที่ด้วยตนเอง ขณะที่เพื่อนร่วมงานช่วยกันระดมทุนมาหนุนเสริม ยิ่งไปกว่านั้น เขาคือ นักปกป้องสิทธิภาคปฏิบัติ เมื่อคนไทยพลัดถิ่นถูกโกงค่าแรงหรือถูกทำร้าย ภควินท์ จะเดินทางไปติดตามเรื่องและเดินหน้าเจรหากับนายจ้างด้วยตนเอง

ประโยคคำถาม ที่มีคำตอบอยู่ในตัวเองเหล่านี้ ถูกถ่ายทอดโดย ปรีดา คงแป้น กรรมการสิทธิมนุษยนแห่งชาติ (กสม.) และอดีตผู้จัดการมูลนิธิชุมชนไท ในวงสนทนา “เพื่อนนักพัฒนา สืบเจตนาสิทธิและสถานะคนไทยพลัดถิ่น ในวันสูญสิ้น ภควินท์ แสงคง” ในศาลาของวัดบรรพตพินิต จ.พัทลุง อันมีร่างของ ภควินท์ อยู่เบื้องหลัง

บรรยากาศล้อมวงคุยที่ดูไม่แตกต่างจากเวทีสาธารณะ ที่มี ณาตยา แวววีรคุปต์ เป็นผู้ตั้งคำถาม และมีเพื่อนนักพัฒนารวมถึงพี่น้องคนไทยพลัดถิ่น ว่าจะร่วมกัน “สืบเจตนา” สานต่องานที่ค้างอยู่ให้เดินหน้าต่อไปได้อย่างไร

เพียงแต่วันนี้ไม่มี ภควินท์ นั่งร่วมวง

ภูมิปัญญาภาคประชาชน ผังสายตระกูล 2544 และความจริงของประวัติศาสตร์พรมแดน

พื้นที่การทำงานของ ภควินท์ ในฐานะฝ่ายปฎิบัติการชุมชน มูลนิธิชุมชนไท ครอบคลุมชายแดนตั้งแต่ ระนอง พังงา ชุมพร ประจวบคีรีขันธ์ ขยับเรื่อยไปจนถึง ตราด (กลุ่มคนไทยพลัดถิ่นเกาะกง)

นวัตกรรมทางความคิดที่เขาเก็บบ่มจากการฟังอย่างลึกซึ้ง คือการลงมือจัดเก็บโครงสร้างสายตระกูลภาคประชาชนตั้งแต่ปี พ.ศ. 2544 ซึ่ง ภควินท์ ได้ถอดรหัสหัวใจสำคัญไว้อย่างแหลมคม

“กระบวนการพิสูจน์ที่เราทำงานด้านคนไทยพลัดถิ่น เราทำมาตั้งแต่ปี 2544 ด้วยการสืบค้นลึกลงไปเป็นรายตระกูล แล้วค่อยมาแยกย่อยเป็นรายครอบครัว เพราะในความเป็นจริง คนไทยพลัดถิ่นไม่ใช่คนอื่นไกลที่ไหนเลย แต่คือคนที่ตกค้างและสูญหายไปจากประวัติศาสตร์การแบ่งเส้นพรมแดน”

ภควินท์ แสงคง

ผังสายตระกูลนับพันชิ้น กลายมาเป็นหลักฐานเชิงประจักษ์ทางสังคมวิทยา ที่ใช้พิสูจน์ต่อภาครัฐว่า ความเป็นไทยของชาวบ้านไม่เคยขาดสาย พร้อมกันนั้น เขาร่วมจัดตั้ง “เครือข่ายแก้ปัญหาการคืนสัญชาติคนไทย” เพื่อดึงศักยภาพให้ชาวบ้านลุกขึ้นมาเป็นผู้เคลื่อนไหวสิทธิของตนเอง ดังถ้อยคำที่อดีตแกนนำอย่าง รสิตา ซุ่ยยัง จำได้ขึ้นใจ

“ถ้าอยากจะแก้ปัญหาของพวกคุณ พวกคุณก็ต้องลุกขึ้นมาแก้ปัญหาของตัวเอง แล้วเราไปด้วยกัน เราไปพร้อมกัน เราศึกษาท่ามกลางการปฏิบัติจริง”

ภควินท์ แสงคง

ชัยชนะ พ.ร.บ.สัญชาติ 2555 และ ‘สิทธิอันชอบธรรม ไม่ใช่การให้ทาน’

การทุ่มเทตลอด 25 ปี นำไปสู่ชัยชนะครั้งประวัติศาสตร์ในการร่วมผลักดัน พระราชบัญญัติสัญชาติ (ฉบับที่ 5) พ.ศ. 2555 ซึ่งเปลี่ยนผ่านจากการขอ “แปลงสัญชาติในฐานะคนต่างด้าว” มาสู่การ “รับรองสัญชาติไทยตามกฎหมาย” คืนชีวิตให้แก่คนไทยพลัดถิ่นมากกว่า 10,000 ชีวิต

ทว่า ภควินท์ มองข้ามพ้นแผ่นกระดาษ ไปสู่การชี้ให้เห็นถึงความอธรรมเชิงโครงสร้างและการใช้ดุลพินิจของรัฐ ว่าการที่รัฐไม่ทำตามนโยบาย หรือยังคงยึดติดอยู่กับระเบียบขั้นตอนอันซับซ้อน จนละเลยข้อเท็จจริงของการอาศัยอยู่ในแผ่นดินไทยมาชั่วชีวิต มันคือการที่รัฐกำลังมองข้ามความเป็นมนุษย์ และทำให้ประเทศนี้ต้องสูญเสียโอกาสในการมีบุคลากรที่มีคุณภาพไปอย่างน่าเสียดาย นั่นเพราะสาเหตุที่การคืนสัญชาติให้คนไทยพลัดถิ่นยังไม่เป็นไปตามเป้าหมาย ส่วนหนึ่งเกิดจากการใช้ดุลพินิจของเจ้าหน้าที่มากเกินไป การยื่นคำขอที่นายทะเบียนแต่ละท้องที่ปฏิบัติไม่เหมือนกัน กลายเป็นการสร้างภาระและบั่นทอนสิทธิ์ของชาวบ้านโดยไม่จำเป็น

ยิ่งไปกว่านั้น “การจำหน่ายชื่อแบบเหมารวมออกจากระบบทะเบียนราษฎร์ มันไม่ใช่แค่เรื่องเอกสารทางราชการหาย แต่มันคือการทำให้มนุษย์คนหนึ่งกลายเป็นคนที่ไม่มีตัวตนในทางกฎหมาย ตัดขาดพวกเขาออกจากสิทธิขั้นพื้นฐานและการเข้าถึงระบบสุขภาวะของชีวิตอย่างสิ้นเชิง”

สำหรับ ภควินท์ งานสิทธิมนุษยชนคือการทลายแนวคิดรัฐอนุเคราะห์ เพื่อปักหลักฐานคิดเรื่องคุณค่าทางมนุษยนิยม

“เราเสนอมาตลอดว่าทุกฝ่ายต้องจับมือทำงานร่วมกัน ทั้งภาครัฐ สถาบันวิชาการ และตัวชุมชนเอง เพราะการคืนสัญชาติใหม่อยู่ในเวลานี้ ไม่ใช่เรื่องของการ ‘ให้ทาน’ หรือความเมตตา แต่มันคือการ ‘คืนสิทธิอันชอบธรรม’ ที่พวกเขาควรได้รับมาตั้งแต่ลืมตาดูโลก”

แม้ผ่านมา 25 ปีแล้ว ทว่า ภารกิจของการคืนสัญชาติให้กับคนไทยพลัดถิ่นยังไม่สำเร็จ วรรธิดา เมืองแก้ว สะท้อนถึงความจริงที่ว่า ยังมีคนอีกจำนวนหนึ่งที่ตกหล่นจากระบบทะเบียนราษฎร ไม่มีแม้แต่เลขประจำตัวประชาชน และไม่สามารถเข้าสู่กระบวนการพิสูจน์สิทธิตามกฎหมายได้อย่างเหมาะสม

หัวใจสำคัญของเจตนารมณ์ ภควินท์ คือการยืนยันว่า คนไทยพลัดถิ่นคือคนไทยที่ตกหล่นจากระบบ ไม่ใช่ชนกลุ่มน้อย การจัดประเภทสถานะบุคคลให้ถูกต้องจึงมีความสำคัญ เพราะส่งผลโดยตรงต่อขั้นตอนการพิสูจน์สิทธิและการเข้าถึงสัญชาติ ผ่าน 4 ประเด็นสำคัญ

  1. สำรวจและช่วยเหลือคนที่ยังตกหล่น โดยต้องระบุสถานะคนไทยพลัดถิ่นให้ชัดเจนตั้งแต่ต้น เพื่อให้คนที่ไม่มีเลขประจำตัวสามารถเข้าสู่กระบวนการพิสูจน์สิทธิตามกฎหมายได้
  2. เปลี่ยนกรอบการจัดประเภทสถานะบุคคล โดยการผลักดันให้คนไทยพลัดถิ่นได้รับการยอมรับในฐานะคนไทยตกหล่น ไม่ใช่ถูกจัดอยู่ในกลุ่มชนกลุ่มน้อย เพราะมีประวัติและข้อเท็จจริงที่แตกต่างกัน
  3. แก้ไขความเหลื่อมล้ำในกระบวนการพิสูจน์สิทธิ คือความแตกต่างระหว่างเลขประจำตัวขึ้นต้นด้วยเลข 5 และเลข 8 ส่งผลต่อกระบวนการเข้าสู่ทะเบียนราษฎร โดยเฉพาะกรณีพี่น้องร่วมครอบครัวที่ต้องใช้หลักฐาน DNA พิสูจน์ความสัมพันธ์ แต่กลับต้องผ่านขั้นตอนที่แตกต่างกัน
  4. แก้ไขปัญหาเชิงระบบเพื่อคนรุ่นต่อไป ผ่านการจัดสถานะให้ถูกต้อง เพื่อเป็นการช่วยลดขั้นตอนที่ซับซ้อน ป้องกันไม่ให้ลูกหลานต้องเผชิญปัญหาการตกหล่นจากระบบทะเบียนซ้ำอีก

“พี่เชษฐไม่ได้มองว่าการได้รับบัตรประชาชนหรือสัญชาติไทยเป็นจุดสิ้นสุดของการต่อสู้ แต่ต้องทำให้รัฐยอมรับตัวตนและสถานะของคนเหล่านี้อย่างถูกต้องด้วย

“เพราะเป้าหมายไม่ใช่เพียงทำให้คนไทยพลัดถิ่นได้รับสัญชาติ แต่คือการทำให้คนไทยที่ตกหล่นจากระบบได้รับการรับรองสิทธิอย่างเป็นธรรม และไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง…นี่คือภารกิจที่เครือข่ายยังต้องร่วมกันสานต่อจากเจตนารมณ์ของพี่เชษฐ”

วรรธิดา เมืองแก้ว นักวิจัยคนไทยพลัดถิ่น

“ดอกไม้หลากสี เบ่งบานในหลากหลายสวน” ปรัชญาชีวิตที่สรุปอุดมการณ์ทั้งหมดของ ภควินท์

รสิตา ซุ่ยยัง อดีตแกนนำคนไทยพลัดถิ่น จ.ระนอง ถ่ายทอดมิติการบ่มเพาะคนว่า ก่อนพบภควินท์ หรือ พี่เชษฐ์ เธอเป็นเด็กเรียนจบ ป.4 ต้องออกจากโรงเรียนเพราะไม่มีบัตรประชาชน และรับจ้างล้างจานได้ค่าจ้างวันละ 50 บาท แต่กระบวนการทำงานของพี่เชษฐ์ได้สร้าง “พื้นที่ปลอดภัย” ที่บ่มเพาะให้เธอเรียนรู้กฎหมาย จนเติบโตกลายเป็นแกนนำที่กล้าคิดต่าง กล้าเถียง และกล้าโต้แย้งกับพี่เชษฐ์

สิ่งนี้คือสิ่งที่พี่เชษฐ์ภูมิใจที่สุด เพราะเป้าหมายของการพัฒนาชุมชนสำหรับเขา ไม่ใช่การสร้าง “ผู้รับคำสั่ง” แต่คือการสร้าง “มนุษย์ที่คิดเป็น วิเคราะห์เป็น และมีศักดิ์ศรีในการตัดสินใจด้วยตนเอง” พี่เชษฐ์สอนให้ปรับตัวเข้ากับสถานการณ์ รู้จักประเมินคนและเงื่อนไขของการทำงาน ซึ่งเป็นบทเรียนที่มีทั้งเสียงหัวเราะและการถกเถียงกันอยู่เสมอ

ในสำนักงานที่มีเด็กและเยาวชนทำงานร่วมกันจำนวนมาก พี่เชษฐ์ทำหน้าที่ดูแลความสัมพันธ์ เป็นทั้งพ่อ พี่ เพื่อน และอาจารย์ ในวงประชุมเขาคือเพื่อนที่ร่วมถกเถียงได้อย่างเสรี และเมื่อมีข้อผิดพลาด เขาก็จะคอยสอน ชี้จุดปรับปรุง และส่งต่อความเชื่อมั่นให้ทุกคนลุกขึ้นมาเดินต่ออย่างภาคภูมิ

ไม่ต่างจากผู้เขียน (อาอีฉ๊ะ แก้วนพรัตน์) ผู้เติบโตขึ้นมาท่ามกลางสำนักงานที่เป็นเหมือนบ้านอีกหลัง ความเท่าเทียมในสำรับอาหารและชุดที่พร้อมออกเดินทาง คือ เรื่องราวในวัยเด็กที่ภควินท์ หรือ น้าเชษฐ ได้ปลูกฝังไว้ผ่านวิถีปฏิบัติต่าง ๆ ในชีวิตประจำวัน หากมีการเก็บอาหารแยกไว้ให้ใครคนใดคนหนึ่ง จะถูกย้ำเตือนเสมอว่า “เราทุกคนเท่าเทียมกัน กินข้าวกินแกงร่วมกัน ไม่ใช่คนหนึ่งอิ่ม อีกหลายคนอด”

“หรือการที่เด็ก ๆ แทบไม่รู้จักสิ่งที่เรียกว่า “ชุดนอน” เพราะน้าเชษฐ์ยึดถือวิธีคิดว่าทุกคนต้องแต่งกายด้วยชุดที่พร้อมจะออกไปทำงาน ลงพื้นที่ หรือไปแก้ปัญหาให้พี่น้องได้ตลอด 24 ชั่วโมง ชีวิตของแกตั้งอยู่บนความเชื่อที่ว่าไม่มีเวลาไหนที่จะแน่ใจได้ว่าจะไม่มีใครต้องการความช่วยเหลือ”

วิธีคิดและการมองเห็นคุณค่าของมนุษย์ในสำรับข้าวหม้อเดียวกันนี้เอง ที่เชื่อมโยงอย่างเป็นเอกภาพกับการต่อสู้เพื่อคนไทยพลัดถิ่น ทั้งคำกล่าวที่ว่า “บัตรประชาชนไม่ใช่คำตอบสุดท้าย” และ “ดอกไม้หลากสีเบ่งบานในที่หลากหลายสวน” เพราะทั้งหมดล้วนตั้งอยู่บนฐานคิดเดียวกัน คือการมองเห็นศักดิ์ศรีของมนุษย์ทุกคน และไม่ยอมปล่อยให้ใครต้องถูกทิ้งไว้ข้างหลัง

แม้การทำงานในเรื่องที่ยาก ต้องใช้พลังงานมหาศาล แต่มากไปกว่างานที่รออยู่เบื้องหน้าและยังรอการสานต่อ ยังมีสิ่งหนึ่งที่เพื่อนนักพัฒนารุ่นราวคราวเดียวกันอีกหลายคน ทั้ง บรรจง นะแส, จำนงค์ จิตรนิรัตน์, สมบูรณ์ คำแหง และวิโชคศักดิ์ รณรงค์ไพรี ได้ร่วมกันทบทวนในวงสนทนา ก็คือ การทำงานที่แบกทุกอย่างไว้จนหนักอึ้ง ต้องทำไปพร้อมกับการดูแลสุขภาพ เพื่อให้สามารถทำงานพัฒนาต่อไปได้

“ผู้มีผลงานดีเด่นด้านสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง” รางวัลสุดท้ายของ ภควินท์

ณ วัดบรรพตพินิต เครือข่ายและเพื่อนพี่น้องนักพัฒนาชุมชนทั่วประเทศร่วมส่ง ภควินท์ เดินทางไกล…

7 พ.ย. 2569 ภควินท์ แสงคง ล้มป่วยด้วยอาการเส้นเลือดสมองตีบและเข้ารับการรักษาตัวอย่างเร่งด่วน ณ โรงพยาบาลพัทลุง ท่ามกลางความห่วงใยและแรงใจจากมิตรแท้และพี่น้องคนไทยพลัดถิ่นทั่วประเทศ ก่อนที่เขาจะจากไปอย่างสงบเมื่อวันที่ 11 พ.ย. ด้วยอายุ 62 ปี ละทิ้งไว้เพียงมรดกทางปัญญา ความทรงจำ และผลงานอันยิ่งใหญ่ที่สร้างไว้ให้แก่แผ่นดิน

17 พ.ย. 2569 ณ วัดบรรพตพินิต ตำบลเขาชัยสน อำเภอเขาชัยสน จังหวัดพัทลุง เป็นอีกวันที่เครือข่ายและเพื่อนพี่น้องนักพัฒนาชุมชนทั่วประเทศ ร่วมเดินทางมาส่งร่างของภควินท์เป็นครั้งสุดท้าย

การจากไปของภควินท์ในวัยที่เต็มเปี่ยมด้วยประสบการณ์และภูมิปัญญา ไม่ใช่เพียงความอาลัยของครอบครัว เพื่อนพ้อง หรือพี่น้องคนไทยพลัดถิ่น หากแต่คือ “การจากไปอันเปี่ยมด้วยคุณค่าและความหมายอย่างยิ่งของนักพัฒนาชุมชน” ผู้ซึ่งตลอดชั่วชีวิตการทำงาน ได้ทุ่มเทแรงกาย แรงใจ และลมหายใจ เพื่อพิสูจน์ให้สังคมเห็นถึงความเชื่ออันไร้คลอนแคลน

ภาพการโกนหัวบวชเพื่ออุทิศกุศลให้แก่ ภควินท์ ผู้คืนชีวิตให้กับคนไทยพลัดถิ่นนับหมื่นคน คือสิ่งที่ยืนยันว่าผลงานชีวิตตลอด 25 ปีของเขาไม่ได้หยุดอยู่แค่กระดาษทางราชการ หากแต่ได้คืนจิตวิญญาณแห่งศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ ให้กับผู้คนมานับหมื่นคน เมื่อพวกเขาได้รับคืนสัญชาติไทยและกลับมามีชีวิตใหม่อย่างทรงศักดิ์ศรี พี่น้อง คนไทยพลัดถิ่นในหลายพื้นที่จึงพร้อมใจโกนหัวอุปสมบทและบรรพชา เพื่ออุทิศกุศลผลบุญและน้อมรำลึกถึงพี่เชษฐ์ ผู้เป็นแกนนำทวงคืนสิทธิสถานะผู้ขับเคลื่อนเรียกร้องต่อรัฐบาลอย่างไม่ย่อท้อ

ตลอดชีวิตการทำงาน ภควินท์ไม่เคยวิ่งหาแสงไฟ ไม่เคยใช้ความเดือดร้อนของชาวบ้านสร้างชื่อเสียง และไม่เคยรับรางวัลใด ๆ ทว่า ความทุ่มเทอย่างต่อเนื่องส่งผลให้ มูลนิธิโกมลคีมทอง ร่วมยกย่องและเชิดชูเกียรติเขาในฐานะนักขับเคลื่อนสิทธิมนุษยชนผู้สร้างความเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้าง

และในบั้นปลาย เมื่อต้นเดือนพฤศจิกายน 2569 คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) ได้คัดเลือกให้ ภควินท์ แสงคง เป็นผู้ได้รับรางวัลบุคคลที่มีผลงานดีเด่นด้านการส่งเสริม ปกป้อง และคุ้มครองสิทธิมนุษยชน ประจำปี 2569 ในประเภท “ผู้มีผลงานดีเด่นด้านสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง” เพื่อเชิดชูเกียรติประวัติแห่งความเสียสละตลอด 25 ปี โดยกำหนดการมอบรางวัลถูกวางไว้ในวันที่ 9 ธันวาคม 2569 ที่ ภควินท์ จะไม่ได้ไปรับรางวัลด้วยตัวเอง

บทเรียนทรงคุณค่า  “ดอกไม้หลากสีเบ่งบานในหลากหลายสวน”

ถ้อยคำติดปากที่ ภควินท์ มักใช้พูดปิดท้ายการนำเสนอเสมอ คือปรัชญาชีวิตที่สรุปอุดมการณ์ทั้งหมดของเขา

“ดอกไม้หลากสี เบ่งบานในหลากหลายสวน”

ดอกไม้หลากสี ย้ำเตือนให้เคารพในความหลากหลาย อัตลักษณ์ และคุณค่าของมนุษย์ โดยไม่บังคับให้ใครต้องกลมกลืนเป็นสีเดียวกัน

หลากหลายสวน เตือนให้เคารพบริบท นิเวศวัฒนธรรม และภูมิปัญญาท้องถิ่น โดยไม่ใช้ไม้บรรทัดอันเดียวจากส่วนกลางมาตัดสินชีวิตผู้อื่น

การเบ่งบาน คือเป้าหมายสูงสุดของการคืนสิทธิ ที่มิใช่การสงเคราะห์ แต่คือการเปิดโอกาสให้ผู้คนที่เคยถูกกดทับ ได้เติบโตอย่างมีศักดิ์ศรี

การจากไปของ เชษฐ์ ภควินท์ แสงคง คือการจากไปอันเปี่ยมด้วยคุณค่าและความหมายของนักพัฒนาชุมชน เขาได้พิสูจน์ให้เห็นว่า “การมีชีวิตอยู่ไม่ใช่เพียงเกิดมาหายใจแล้วจากไป” แต่คือ การใช้ชีวิตเพื่อทลายความเหลื่อมล้ำ คืนศักดิ์ศรีให้เพื่อนมนุษย์ และวางรากฐานไว้ให้คนรุ่นหลังได้เดินต่อ

แม้วันนี้ร่างของเขาจะกลับคืนสู่ความสงบแล้ว แต่มรดกทางปัญญา ความเชื่อมั่นในความเท่าเทียม เครือข่ายและเพื่อนพี่น้องนักพัฒนาชุมชนทั่วประเทศที่ร่วมกันน้อมส่ง ตลอดจนมวลพลังแห่งความกตัญญูของคนไทยพลัดถิ่น จะยังคงส่องสว่าง เพื่อให้ ดอกไม้หลากสี ได้เบ่งบานอย่างทรงคุณค่าในหลากหลายสวน บนแผ่นดินนี้ร่วมกันอย่างเสมอภาคและยั่งยืนตลอดไป

Author

Alternative Text
AUTHOR

อาอีฉ๊ะ แก้วนพรัตน์

นักกิจกรรมและนักเคลื่อนไหวทางสังคม อดีตเด็กไร้สัญชาติ ผู้ต่อสู้เพื่อสิทธิมนุษยชน สิทธิชุมชน และกลุ่มชาติพันธุ์