Sex Worker ดี-ชั่ว…ขอเขียนวาทกรรมด้วยตัวฉันเอง

หากคุณรู้ว่า 4 คำที่ว่านี้…คืออะไร ? อาจหมายถึงประโยคดังกล่าว ถูกทำให้เป็นวาทกรรม ที่ถูกสร้างขึ้นให้ดำรงอยู่ และเป็นที่ยอมรับของผู้คนในสังคม

โสเภณี – คนขายตัว – กะหรี่ – พนักงานบริการ – Sex Worker แล้วแต่ใครจะเรียก พวกเขาเป็นกลุ่มคนที่ถูกสร้างวาทกรรมในหลากหลายมิติ ที่สำคัญ งานวิจัยยังชี้ว่า วาทกรรมมีอิทธิพลที่เป็นรากฐานของรัฐในการผลิตสร้างวาทกรรมทางนโยบายโสเภณี ชุดต่าง ๆ เช่น 

• มิติทางด้านการเมือง – คุณค่าและศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ ตลอดจนถึงความเท่าเทียมกันทางเพศ 
  
• มิติเศรษฐกิจ – ตัวเลขกำไรขาดทุน และผลกระทบต่อการพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศ 
  
• มิติสังคม – โง่จนเจ็บ การขาดโอกาส และความเหลื่อมล้ำต่าง ๆ ทางสังคมอันส่งผลต่อคุณภาพชีวิต 
  
• มิติศาสนา – ศีลธรรม และจริยธรรม คือภาพตัวแทนของกลุ่มคนที่บกพร่องทางจริยธรรม และล้มเหลวทางศีลธรรมตามหลักคำสอน และแนวการปฏิบัติตนเรื่องเพศตามอุดมคติทางศาสนา 
  
• มิติการแพทย์ – เป็นวงจรของกามโรคเป็นทั้งผู้รับเชื้อและผู้แพร่เชื้อกามโรคชนิดต่าง ๆ 
  
• มิติความมั่นคง – อาชญากรรมทางสังคม คือ เป็นห่วงโซ่สำคัญของปัญหาทางสังคมทั้งการค้าประเวณี การพนัน การฟอกเงิน ยาเสพติด ตลอดจนถึงสิ่งผิดกฎหมายอื่น ๆ 

สิ่งที่น่าสนใจ คือ ในกลุ่มของ Sex Worker เองก็มีการผลิตสร้างวาทกรรมของตนเองขึ้นมาได้อย่างน่าสนใจ

หนึ่งใน 90% นั้น คือ แอนนา อดีต Sex Worker เพราะชีวิตของเธอไม่เพียงเกิดมาในครอบครัวยากจนจาก จ.เลย แต่ยังเติบโตมาพร้อมกับภาระหนี้สินของครอบครัว ออกจากโรงเรียนเพราะต้องหลีกทางออกมาทำงาน หาเงินส่งเสียให้น้อง ๆ ได้เรียน หวังจะตั้งตัวได้จากสวนยาง พ่อก็นำที่ดินไปจำนองเพื่อได้เงินมาเลี้ยงปากท้องในครอบครัว ท้ายที่สุดเธอต้องเป็นเสาหลักของครอบครัว ทำทุกอย่างแม้กระทั่งการขายร่างกายเพื่อแลกเงิน

แอนนา เริ่มเข้าสู่วงการ Sex Worker ในพื้นที่เมืองพัทยา เมื่อ 20 ปีก่อน ด้วยความสมัครใจ เพราะมองเห็นว่าบ้านเกิดไม่สามารถตอบโจทย์ความต้องการที่ต้องการให้ทุกคนในครอบครัวมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นได้ เธอจึงยอมรับกับวาทกรรม โง่ จน เจ็บ ขาดโอกาส และความเหลื่อมล้ำ ที่เป็นต้นเหตุให้คนที่ไร้แต้มต่อในชีวิต ต้องเข้าสู่อาชีพขายบริการ

ชีวิตในวันนี้ของแอนนา คือการมีบ้านที่มั่นคง ปลดหนี้สินให้กับครอบครัว ส่งเสียน้อง ๆ ได้เรียนหนังสือ ไถ่ถอนสวนยางกลับมาเป็นอาชีพของครอบครัว ที่สำคัญคือการพิสูจน์ตัวเองที่ไม่สามารถเป็นลูกชายอย่างที่พ่อคาดหวัง 

มีการประเมินว่า พัทยา มีคนทำงาน Sex Worker ประมาณ 50,000 คน แต่ตัวเลขที่แท้จริง และผู้ที่เข้าออกวงการนี้อาจมากกว่า 2 – 3 เท่าตัว

ขณะที่ภาพรวมมูลล่าสุด ปี 2566 พบว่า ประเทศไทย มี Sex Worker อยู่มากกว่า 250,000 คน เป็นอันดับ 8 ของโลก และแต่ละปี พวกเขา และเธอเหล่านี้ก็สร้างรายได้สูงกว่า 2 แสนล้านบาท เรื่องนี้อาจตอบวาทกรรมทางเศรษฐกิจ ที่ส่งผลกระทบต่อการพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศ ได้เป็นอย่างดี

แต่หากนับจากอดีตอุตสาหกรรมนี้ได้รับการยอมรับว่าเป็นส่วนหนึ่งของ เศรษฐกิจสีเทา ที่ควบคุมอย่างเป็นทางการโดยรัฐบาล มี พ.ร.บ.ป้องกันและปราบปรามการค้าประเวณี พ.ศ. 2539 บังคับใช้อยู่ การขาดการยอมรับ และข้อบังคับนี้ทำให้ Sex Worker ไม่มีสิทธิหรือ การคุ้มครองทางกฎหมายมากนัก สอดคล้องกับวาทกรรมในมิติอาชญากรรมทางสังคม ว่าอาชีพนี้เป็นห่วงโซ่สำคัญของปัญหาทางสังคมทั้งการค้าประเวณี การพนัน การฟอกเงิน ยาเสพติด ตลอดจนถึงสิ่งผิดกฎหมายอื่น ๆ 

อย่างไรก็ตาม สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (ทีดีอาร์ไอ) เสนอว่า อุตสาหกรรมการค้าประเวณีในไทย ไม่ควรถูกจำกัดในมุมมืด และถูกตีกรอบด้วยศีลธรรมเท่านั้น รัฐควรทบทวนนโยบายตั้งแต่เจตนารมณ์ของกฎหมาย เนื่องจากการลดปริมาณของผู้ค้าประเวณีสามารถทำได้หลายรูปแบบ โดยไม่ต้องยึดโยงอยู่กับโทษทางอาญาและตีตราให้คนเป็นอาชญากรเท่านั้น ควรเปิดกว้างว่าเครื่องมือที่นำมาแก้ไขปัญหาอาชญากรรมไม่ได้มีแค่กฎหมายเพียงอย่างเดียว อีกทั้งควรเป็นบุคคลที่รัฐจะมุ่งคุ้มครองและให้การช่วยเหลือสภาพความเป็น อยู่และความปลอดภัย ยกระดับมาตรฐาน ด้านสุขภาพเพื่อเสริมสร้างทางเลือกให้กับบุคคลเหล่านี้ในการตัดสินใจที่จะประกอบอาชีพ

นอกจากนี้ รัฐควรเริ่มจากการจัดเก็บข้อมูลสถิติอย่างเป็นทางการ เนื่องจากในปัจจุบัน Sex worker ไม่ได้มีเพียงกลุ่มผู้หญิงเท่านั้น แต่จำนวนมากที่เป็นผู้ที่มีความหลากหลายทางเพศ ยังคงประสบปัญหาและออกมาเรียกร้องสิทธิเหล่านี้

ส่วนวาทกรรมทางมิติสุขภาพ มูลนิธิเพื่อนพนักงานบริการ (SWING) องค์กรภาคประชาสังคมที่จดทะเบียนเป็น “คลินิกเทคนิคการแพทย์” และได้ให้บริการสร้างเสริมสุขภาพและป้องกันโรค (P&P) และบริการป้องกันการติดเชื้อเอชไอวี ใน “ระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ” (บัตรทอง) แก่ประชาชนไทยทุกคน ทุกสิทธิการรักษา (บัตรทอง ประกันสังคม สวัสดิการข้าราชการ และอื่น ๆ) ภายใต้การแสดงเจตนารมณ์ของประเทศไทยที่ต้องการยุติปัญหาเอดส์ (Ending AIDS) ให้ได้ในปี 2573 ผ่านการขับเคลื่อนยุทธศาสตร์แห่งชาติว่าด้วยการยุติปัญหาเอดส์ 2560-2573 

SWING จึงนับเป็นภาคประชาสังคมที่ทำงานด้านการป้องกัน รักษา HIV และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ที่เริ่มต้นจากให้บริการกลุ่มเป้าหมายพี่น้อง Sex Worker ได้มีความรู้ที่ถูกต้อง ลดอคติ และการตีตราว่าผู้ที่อยู่ในวงจรนี้มักจบด้วยการตายจากเอดส์ หรือเป็นผู้แพร่เชื้อ HIV ไปยังบุคคลอื่น จนปัจจุบันได้รับการยอมรับในฐานะคลินิกชุมชนที่ให้บริการกับคนทุกคนเข้าถึงการมีเพศสัมพันธุ์อย่างปลอดภัย

ที่สำคัญยังสร้างโอกาสให้กับอดีต Sex Worker อย่างแอนนาหลุดออกจากวงจรทำมา 16 ปี มาเป็นผู้ให้คำปรึกษากับเหล่า Sex Worker หน้าใหม่ให้ประกอบอาชีพอย่างปลอดภัย

สังคมปัจจุบัน พูดถึง Sex Worker ในแง่มุมไหน ?

The Active ใช้เครื่องมือ Zocial Eye สำรวจการพูดถึงอาชีพ Sex Worker ในสังคมไทย พบว่า กำลังคุยกันเรื่องนี้อย่างหลากหลาย ซึ่งไม่ได้จำกัดเฉพาะว่า ผิดกฎหมาย หรือ ถูกกฎหมายหรือไม่ ? แต่เกี่ยวข้องกับเรื่องของสิทธิแรงงาน เรื่องสิทธิเสรีภาพ และ เรื่องศีลธรรม รวมถึงความพยายามเข้าใจในเงื่อนไขต่าง ๆ ในการตัดสินใจเลือกทำอาชีพนี้ เช่น 

ไม่ใช่ทุกคนที่อยากทำ Sex Worker และสำหรับคนที่ทำ เขาก็มีสิทธิ เสรีภาพในเนื้อตัวร่างกายของเขา

Sex Worker ก็เป็นอาชีพหนึ่ง ที่ควรต้องได้รับความคุ้มครองสิทธิแรงงาน มีเรื่องของความปลอดภัย

ศีลธรรม เรื่องการตีตราทางสังคม และอำนาจทางเศรษฐกิจ

ปัจจัยเรื่องการเข้าไม่ถึงการศึกษา เป็นเงื่อนไขหนึ่ง ที่ส่งผลให้มีโอกาสและทางเลือกน้อยในการทำงาน

ต้องการรายได้ที่สูงและรวดเร็ว

ความชอบส่วนตัว

สภาพงานที่มีความยืดหยุ่น

ถูกบังคับ หรือ ถูกหลอกลวงโดยไม่สมัครใจ​

จะเห็นได้จากตัวอย่างการพูดคุยในโลกออนไลน์นั้น ไม่ใช่เรื่องวาทกรรมด้านมิติศาสนา ที่เป็นภาพตัวแทนของกลุ่มคนที่บกพร่องทางจริยธรรม และล้มเหลวทางศีลธรรมตามหลักคำสอน และแนวการปฏิบัติตนเรื่องเพศตามอุดมคติทางศาสนา แต่เป็นการมองเห็นปัจจัยทางสังคมที่เริ่มต้นจากความเหลื่อมล้ำ ไม่เท่าเทียม ทำให้คน ๆ หนึ่งสมัครใจเข้าสู่เส้นทางนี้

และจากการพูดคุยกับ Sex Worker ผ่านสารคดีคนจนเมือง ซีซัน 5 ตอน “ฝันสีรุ้ง” รวมถึงภาคประชาชนที่ขับเคลื่อนให้นโยบายคุ้มครองคุณภาพชีวิตของคนเหล่านี้เกิดขึ้นจริง พวกเขาเองก็ต้องการสร้างวาทกรรมใหม่ ที่เป็นจริงในสังคมปัจจุบันเช่นกัน

“sex worker เป็นแรงงานมีทักษะ ให้บริการด้วยความเป็นมืออาชีพ และช่วยลดปัญหาสังคมด้วยการดิ้นรนรับผิดชอบชีวิตตัวเองด้วยความสมัครใจ เพื่อไม่ให้ถูกมองว่าเป็นภาระของสังคมหรือรัฐบาล จากปัญหาสภาพเศรษฐกิจ และความเหลื่อมล้ำสูงในปัจจุบัน” 

ทั้งหมดที่กล่าวมาคือความพยายามทำความเข้าใจต่อวาทกรรมในอดีต กับความคิดเห็นของผู้คนปัจจุบันที่เปลี่ยนแปลงไปต่อตัวผู้ทำอาชีพ Sex Worker ซึ่งหลายวาทกรรม หลายชุดความคิด ตอบได้ด้วยข้อมูลเชิงประจักษ์ ว่าสังคมมองเขาและเธอเหล่านี้ในทิศทางบวกมากขึ้น ยอมรับว่า เป็นอาชีพที่ควรได้รับการปกป้องคุ้มครอง

คงเหลือเพียงวาทกรรมทางด้านการเมือง ถึงคุณค่า และศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ ตลอดจนถึงความเท่าเทียมกันทางเพศของ Sex Worker ที่ยังถกเถียงกัน ว่า การทำให้อาชีพนี้ถูกกฎหมาย เป็นการลดทอนความเป็นมนุษย์ ลดคุณค่าในตัวเอง ต้องป้องกันไม่ให้มีคนเข้าสู่วงจรขายบริการอีก 

…หรือ เป็นการเคารพคุณค่า และศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ หากเขาและเธอเหล่านั้นสมัครใจทำกันแน่ 

• ฝันสีรุ้ง | คนจนเมือง ซีซัน 5