นานาชาติขานรับปราบสแกมเมอร์ “วาระโลก” นักวิชาการเตือน ยุค AI ยิ่งแก้ยาก หากไม่จัดการที่ต้นตอ ชี้ “ทุนเทา” ไม่ใช่ปัญหาใหม่แต่เติบโตบนโครงสร้างคอร์รัปชันที่ฝังรากมายาวนาน ขณะที่เทคโนโลยีเข้ามายกระดับ อาชญกรรม สู่ เครือข่ายข้ามชาติ ที่ซ้บซ้อนมากขึ้น การจับกุมรายคดีอาจไม่เพียงพอหากไม่ปิดช่องโหว่การบังคับใช้กฎหมายและเส้นทางการเงิน
ปัญหาอาชญากรรมข้ามชาติ โดยเฉพาะขบวนการฉ้อโกงออนไลน์ หรือ “สแกมเมอร์” กำลังกลายเป็นวาระสำคัญที่ประเทศไทยพยายามผลักดันให้ประชาคมโลกร่วมกันรับมือ
การแสดงบทบาทนำ เรียกร้องให้ประชาคมโลกให้ความสำคัญกับการปราบปรามอาชญากรรมข้ามชาติ โดยเฉพาะขบวนการหลอกลวงออนไลน์ ซึ่งได้รับการตอบรับจากหลายประเทศ โดยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศของไทย ในการประชุมระหว่างประเทศ ยิ่งตอกย้ำว่า ความปลอดภัยในโลกไซเบอร์ไม่ได้เป็นเพียงปัญหาของประเทศใดประเทศหนึ่ง แต่เชื่อมโยงถึงความเชื่อมั่น และความมั่นคงของระบบเศรษฐกิจโลก
ขณะที่ สหรัฐอเมริกา ภายใต้การนำของ ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ก็ให้ความสำคัญกับการปราบปรามอาชญากรรมออนไลน์เช่นกัน รวมถึงความพยายามผลักดันกรอบความร่วมมือด้านความมั่นคงทางการเงิน เพื่อรับมือกับ เครือข่ายอาชญากรรมที่มีความซับซ้อนมากขึ้น
แต่ท่ามกลางความพยายามผลักดันความร่วมมือระดับโลก คำถามสำคัญย้อนกลับมาที่ประเทศไทยว่า จะรับมือกับเครือข่ายอาชญากรรมเหล่านี้อย่างไร เมื่อปัญหาไม่ได้หยุดอยู่แค่การหลอกลวงออนไลน์ แต่ยังเชื่อมโยงกับ ทุนเทา การฟอกเงิน และคอร์รัปชันที่อาจฝังรากอยู่ในโครงสร้างอำนาจรัฐ
“ทุนเทา” ไม่ใช่เรื่องใหม่ แต่เทคโนโลยี ทำให้ อาชญากรรมเติบโตเป็น อุตสาหกรรม
รศ.นวลน้อย ตรีรัตน์ จากคณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ชี้ว่า ทุนเทาไม่ใช่ปรากฏการณ์ใหม่ของประเทศไทย แต่มีรากฐานมายาวนาน โดยงานศึกษาช่วงปี 2540–2541 ประเมินมูลค่ากิจกรรมเศรษฐกิจผิดกฎหมายบางประเภท ทั้งยาเสพติด การพนัน การค้าอาวุธ น้ำมันเถื่อน และการค้ามนุษย์ พบว่า มีมูลค่าประมาณ 8–13% ของผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (GDP) ในช่วงเวลานั้น
สิ่งที่น่ากังวลมากกว่าขนาดของเศรษฐกิจผิดกฎหมาย คือ กลไกที่ทำให้ธุรกิจเหล่านี้ดำรงอยู่ได้ ทั้งการจ่ายสินบนเจ้าหน้าที่ การสร้างความสัมพันธ์กับนักการเมือง และการนำเงินผิดกฎหมายเข้าสู่ระบบเศรษฐกิจผ่านธุรกิจเงินสด ธนาคาร อสังหาริมทรัพย์ และการลงทุน เมื่อโลกเข้าสู่ยุคดิจิทัล โครงสร้างอาชญากรรมเดิมไม่ได้หายไป แต่กลับขยายตัวได้รวดเร็วและซับซ้อนขึ้น โดยเฉพาะขบวนการสแกมเมอร์ที่พัฒนาเป็นลักษณะของ “อุตสาหกรรมอาชญากรรม” มีการแบ่งงานกันทำอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่การจัดหาข้อมูลเหยื่อ การเขียนบทสนทนาหลอกลวง การฝึกคนทำงาน การจัดหาบัญชีม้า ไปจนถึงการเคลื่อนย้ายและฟอกเงิน
ขณะที่ เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI ทำให้การปลอมแปลงตัวตน เอกสาร ภาพ และเสียงแนบเนียนยิ่งขึ้น เพิ่มความยากในการแยกแยะข้อมูลจริงกับข้อมูลปลอม
อีกหนึ่งปัญหา คือ ความรวดเร็วของระบบการเงิน ซึ่งเปิดช่องให้เงินจากการหลอกลวง ถูกโอนผ่านหลายบัญชีภายในเวลาไม่กี่นาที ก่อนเปลี่ยนไปเป็นเงินสด หรือ สินทรัพย์รูปแบบต่าง ๆ ขณะที่ผู้เสียหายอาจใช้เวลาหลายชั่วโมงหรือหลายวันกว่าจะรู้ตัวและเข้าแจ้งความ
รศ.นวลน้อย ยังชี้ว่า เครือข่ายสแกมเมอร์ในปัจจุบันมีลักษณะข้ามชาติ และเชื่อมโยงกับการค้ามนุษย์และแรงงานบังคับ โดยมีทั้งผู้สมัครใจเข้าร่วมและผู้ที่ถูกหลอกหรือบังคับให้ทำงาน ด้วยต้นทุนการดำเนินงานที่ต่ำและความสามารถในการขยายเครือข่ายอย่างรวดเร็ว การปราบปรามสแกมเมอร์จึงไม่ใช่เรื่องง่าย โดยเฉพาะเมื่อการบังคับใช้กฎหมายยังมีช่องโหว่ และคอร์รัปชันยังเป็นกลไกสำคัญที่เอื้อให้ทุนผิดกฎหมายเติบโต

ประเด็นนี้ถูกหยิบยกมาถกเถียงในการสัมมนาวิชาการหัวข้อ “อาชญาวิทยาในยุคทุนเทา สแกมเมอร์ และคอร์รัปชันของแผ่นดิน” จัดโดยคณะอาชญาวิทยาและการบริหารงานยุติธรรม มหาวิทยาลัยรังสิต เมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน 2569 วงเสวนา เปิดเผย สถานการณ์อาชญากรรมออนไลน์ทวีความรุนแรง โดยตั้งแต่ 1 มีนาคม 2565 มีคดีสะสมกว่า 1.05 ล้านเรื่องมูลค่าความเสียหายมากกว่า 100,000 ล้านบาท ขณะที่งานศึกษาจากต่างประเทศพบว่า มีผู้เสียหายเพียงร้อยละ 10 ที่แจ้งความ สะท้อนว่าความเสียหายจริงอาจสูงกว่าตัวเลขที่ปรากฏ
ปัญหาสแกมเมอร์ไม่ได้เป็นเพียง การหลอกลวงรายบุคคล แต่เชื่อมโยงกับเครือข่ายทุนเทา การพนันออนไลน์ ยาเสพติด การค้ามนุษย์ คอร์รัปชัน และการฟอกเงินข้ามชาติ โดยอาศัยเทคโนโลยีดิจิทัลและระบบการเงินที่รวดเร็วในการเคลื่อนย้ายทรัพย์สิน ทำให้การติดตามเงิน และเยียวยาผู้เสียหายทำได้ยากขึ้น
เตือนทุนเทา แทรกซึมการเมือง เสี่ยงบิดเบือนนโยบายรัฐ
ด้าน มานะ นิมิตรมงคล ประธานองค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน (ประเทศไทย) แสดงความกังวลต่อความสัมพันธ์ระหว่างทุนผิดกฎหมายกับผู้มีอำนาจทางการเมือง โดยมองว่า หากกลุ่มทุนเทาสามารถสร้างเครือข่ายกับนักการเมือง และผู้กำหนดนโยบายได้ อาจส่งผลกระทบต่อทิศทางการบริหารประเทศและทำให้ปัญหาคอร์รัปชันรุนแรงยิ่งขึ้น ปัญหาคอร์รัปชันของประเทศไทยมีลักษณะเชิงระบบ ไม่ใช่เพียงการกระทำผิดของเจ้าหน้าที่บางคน โดยยกตัวอย่างการทุจริตสอบเข้ารับราชการท้องถิ่น ซึ่งเกิดขึ้นซ้ำแม้มีการปรับเปลี่ยนรูปแบบการจัดสอบแล้วก็ตาม
กรณีดังกล่าว สะท้อนว่าการดำเนินคดีกับผู้กระทำผิดเป็นรายบุคคลอาจไม่เพียงพอ หากยังไม่มีการตรวจสอบเครือข่ายและกลไกที่เอื้อให้เกิดการทุจริต พร้อมตั้งคำถามถึงเป้าหมายของประเทศไทยในการเข้าเป็นสมาชิกองค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD) ว่า การยกระดับธรรมาภิบาล และหลักนิติธรรมจำเป็นต้องเกิดขึ้น จากการปฏิรูประบบ และการบังคับใช้กฎหมายอย่างจริงจัง
กสทช. เผชิญโจทย์กำกับช่องทางหลอกลวงยุค AI
พล.อ.ท. ธนพันธุ์ หร่ายเจริญ คณะกรรมการ กสทช. กล่าวถึงความท้าทายของการกำกับดูแลระบบสื่อสาร เมื่อขบวนการอาชญากรรมเปลี่ยนจากการใช้โทรศัพท์เป็นช่องทางหลัก ไปสู่ บริการผ่านอินเทอร์เน็ต แพลตฟอร์มออนไลน์ และเทคโนโลยี AI ความเปลี่ยนแปลงดังกล่าวทำให้ช่องทางหลอกลวงมีความหลากหลาย และตรวจสอบได้ยากขึ้น การกำกับดูแลจึงต้องปรับให้ทันเทคโนโลยี และอาศัยความร่วมมือระหว่างหน่วยงานรัฐ ผู้ให้บริการโทรคมนาคม และแพลตฟอร์มดิจิทัล เพื่อปิดช่องทางที่มิจฉาชีพใช้เข้าถึงประชาชน
กลโกงเปลี่ยนเร็ว ต้องใช้จิตวิทยาควบคู่เทคโนโลยี ย้ำ สกัดบัญชีม้า ต้องไม่กระทบผู้ใช้บริการสุจริต
พ.ต.อ. เกรียงไกร พุทไธสง ผู้กำกับการกลุ่มงานสนับสนุนทางไซเบอร์ กองบังคับการตรวจสอบและวิเคราะห์อาชญากรรมทางเทคโนโลยี อธิบายว่า รูปแบบอาชญากรรมทางเทคโนโลยีเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ตั้งแต่การโจมตีระบบคอมพิวเตอร์ ไปจนถึงการใช้เทคโนโลยีเป็นเครื่องมือหลอกลวงประชาชน ขบวนการอาชญากรรมไม่ได้อาศัยเพียงความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี แต่ยังใช้จิตวิทยากระตุ้นความกลัว ความโลภ และความเร่งรีบ เพื่อให้ผู้เสียหายตัดสินใจโดยขาดการตรวจสอบ การป้องกันจึงต้องดำเนินควบคู่กันทั้งการพัฒนาระบบตรวจจับ การบังคับใช้กฎหมาย และการสร้างความรู้เท่าทันให้ประชาชน
ด้าน นครินทร์ อัมเรศ ผู้แทนธนาคารแห่งประเทศไทย อธิบายว่า การรับมืออาชญากรรมทางการเงินต้องดำเนินการตั้งแต่การป้องกันไม่ให้ประชาชนตกเป็นเหยื่อ การจำกัดความเสียหายเมื่อเกิดเหตุ และการเพิ่มต้นทุนในการกระทำผิดของมิจฉาชีพ มาตรการสำคัญ ได้แก่ การจัดการบัญชีม้า การตรวจจับธุรกรรมผิดปกติ และการเพิ่มความเข้มงวดต่อธุรกรรมที่มีความเสี่ยง เพื่อชะลอหรือสกัดการเคลื่อนย้ายเงินจากการหลอกลวง
อย่างไรก็ตาม มาตรการเหล่านี้ต้องคำนึงถึงผลกระทบต่อผู้ใช้บริการสุจริตด้วย เพราะการเพิ่มข้อจำกัดในการทำธุรกรรมอาจสร้างภาระให้ประชาชนทั่วไป โจทย์สำคัญจึงเป็นการสร้างสมดุลระหว่างความสะดวก ความปลอดภัย และความรับผิดชอบของผู้ให้บริการทางการเงิน โดยเชื่อมโยงกับแนวทาง Bangkok Blueprint ที่มุ่งยกระดับความร่วมมือในการรับมืออาชญากรรมทางการเงิน

ปปง. ชี้ ติดตามเงินผิดกฎหมายต้องเชื่อมข้อมูลถึงทรัพย์สินปลายทาง
ปิยะ ศรีวิกะ ผอ.กองคดี 2 สำนักงานป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน (ปปง.) อธิบายถึง กลไกตรวจสอบธุรกรรมและติดตามทรัพย์สินที่เกี่ยวข้องกับอาชญากรรม โดยเฉพาะการนำเงินจากการหลอกลวงไปเปลี่ยนเป็นอสังหาริมทรัพย์หรือสินทรัพย์รูปแบบอื่น เพื่อปกปิดแหล่งที่มาของเงิน กระบวนการของ ปปง. ครอบคลุมการตรวจสอบเส้นทางเงิน การยึดและอายัดทรัพย์สิน ตลอดจนการคุ้มครองสิทธิผู้เสียหายและการคืนทรัพย์สินตามเงื่อนไขกฎหมาย แต่เมื่อเครือข่ายอาชญากรรมสามารถเคลื่อนย้ายเงินผ่านช่องทางที่หลากหลายและซับซ้อนมากขึ้น การติดตามทรัพย์สินจึงจำเป็นต้องอาศัยข้อมูลจากหลายหน่วยงาน เพื่อเชื่อมโยงเส้นทางเงินกับผู้กระทำผิดและทรัพย์สินปลายทาง
ปราบสแกมเมอร์ให้ถึงต้นตอต้องจัดการทั้ง “คน–เงิน–โครงสร้าง”
ภาพรวมของวงเสวนาสะท้อนว่า อาชญากรรมออนไลน์ไม่ได้เป็นเพียงปัญหาของผู้หลอกลวงกับผู้เสียหาย แต่เชื่อมโยงกับโครงสร้างเศรษฐกิจผิดกฎหมาย การคอร์รัปชัน ระบบสื่อสาร ระบบการเงิน และกระบวนการฟอกเงินข้ามชาติ การจับกุมผู้กระทำผิด หรืออายัดบัญชีม้าจึงเป็นเพียงส่วนหนึ่งของการแก้ปัญหา ขณะที่โจทย์ใหญ่คือการเชื่อมโยงข้อมูลระหว่างหน่วยงาน ตัดเส้นทางการเงินผิดกฎหมาย เพิ่มความรับผิดชอบของผู้ให้บริการ และสร้างระบบเยียวยาที่ผู้เสียหายเข้าถึงได้จริง
โดยข้อเสนอจากเวทีสัมมนามุ่งผลักดันหลักการ “ป้องกันให้ทัน สกัดเงินให้เร็ว รับผิดชอบให้ชัด และเยียวยาอย่างเป็นธรรม” ท่ามกลางความพยายามของประเทศไทยในการผลักดันความร่วมมือระหว่างประเทศเพื่อปราบปรามสแกมเมอร์ คำถามสำคัญจึงย้อนกลับมาว่า รัฐจะสามารถจัดการโครงสร้างทุนเทาและคอร์รัปชันที่หล่อเลี้ยงอาชญากรรมเหล่านี้ได้มากเพียงใด
เพราะหากยังแก้ปัญหาได้เพียงรายคดี แต่ไม่สามารถตัดวงจรเงิน และเครือข่ายที่อยู่เบื้องหลัง อาชญากรรมรูปแบบใหม่ก็อาจเกิดขึ้นทดแทนได้อย่างต่อเนื่อง โจทย์สำคัญจึงไม่ใช่เพียงการจับกุมสแกมเมอร์ให้ได้มากขึ้น แต่ต้องจัดการโครงสร้างทุนเทา คอร์รัปชัน และช่องโหว่การฟอกเงินที่หล่อเลี้ยงอาชญากรรมเหล่านี้ด้วย
