ETDA จับมือ สพฐ. พัฒนา “กรอบธรรมาภิบาลและมาตรฐานจริยธรรม AI สำหรับการศึกษาไทย” พร้อมคู่มือสำหรับผู้บริหาร ครู และผู้ปกครอง เพื่อเป็นแนวทางเลือกใช้ ประเมินความเสี่ยง และกำกับการใช้ AI ในสถานศึกษา โดยคำนึงถึงความปลอดภัย สิทธิเด็ก และการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล
สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (สพธอ.) หรือ ETDA ร่วมกับ 4 หน่วยงานด้านการศึกษา ได้แก่ สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) สำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (องค์การมหาชน) หรือ สมศ. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.) และมหาวิทยาลัยศิลปากร ลงนามบันทึกความร่วมมือ (MOU) “โครงการขับเคลื่อนธรรมาภิบาลและการใช้ปัญญาประดิษฐ์อย่างมีจริยธรรมในการศึกษาไทย” เพื่อวางรากฐานการใช้ AI ในภาคการศึกษาให้มีความปลอดภัย มีคุณภาพ และลดความเหลื่อมล้ำ
โดยได้พัฒนา “กรอบธรรมาภิบาลและมาตรฐานจริยธรรมปัญญาประดิษฐ์สำหรับการศึกษาไทย” หรือ AI Governance and Ethics Framework for Thai Education พร้อมจัดทำคู่มือ 3 เล่ม สำหรับผู้บริหารสถานศึกษา ครูผู้สอน และผู้ปกครอง ครอบคลุมแนวทางสำคัญ 7 ด้าน ภายใต้หลัก “รู้–ประเมิน–พัฒนา”
คู่มือดังกล่าวผ่านกระบวนการรับฟังความคิดเห็นเฉพาะกลุ่ม หรือ Focus Group จากผู้บริหารสถานศึกษา ศึกษานิเทศก์ ครู และผู้ปกครอง ทั้งระดับประถมศึกษาและมัธยมศึกษาจากทั่วประเทศ เพื่อให้เนื้อหาสอดคล้องกับสภาพแวดล้อมและข้อจำกัดของแต่ละสถานศึกษา สามารถนำไปใช้ได้จริง และไม่เพิ่มภาระให้แก่โรงเรียน
ความร่วมมือครั้งนี้มีเป้าหมายวางรากฐานการใช้ AI เพื่อการศึกษาที่ปลอดภัย มีจริยธรรม ครอบคลุม และลดความเหลื่อมล้ำ ผ่านการขับเคลื่อน 3 แกนสำคัญ ได้แก่ ธรรมาภิบาลปัญญาประดิษฐ์ (AI Governance) การใช้ AI อย่างมีจริยธรรม (AI Ethics) และความฉลาดรู้ด้าน AI (AI Literacy) เพื่อให้ผู้บริหาร ครู บุคลากรทางการศึกษา และนักเรียนทั่วประเทศ สามารถเลือกใช้และประยุกต์ใช้ AI ได้อย่างรู้เท่าทัน เหมาะสม และมีความรับผิดชอบ
ภายใต้ MOU ทั้ง 5 หน่วยงานจะร่วมกันต่อยอดการดำเนินงานใน 4 แนวทางสำคัญ ได้แก่
- พัฒนาหลักสูตร AI & Digital Ethics โดยขยายผลหลักสูตร 9 โมดูล เพื่อเสริมความรู้และทักษะให้ครูและผู้เรียนเข้าใจทั้งโอกาส ข้อจำกัด และความเสี่ยงของ AI และสามารถนำเทคโนโลยีมาใช้สนับสนุนการเรียนรู้ได้อย่างเหมาะสมและรับผิดชอบ
- พัฒนาคู่มือกรอบธรรมาภิบาล AI สำหรับสถานศึกษา เพื่อเป็นแนวทางให้ผู้บริหาร ครู และผู้ปกครอง สามารถกำหนดนโยบาย เลือกใช้เครื่องมือ ประเมินความเสี่ยง และดูแลการใช้ AI โดยคำนึงถึงสิทธิเด็ก ความปลอดภัย และการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล
- ผลักดันศูนย์ส่งเสริมธรรมาภิบาลปัญญาประดิษฐ์สำหรับการศึกษา ให้เป็นกลไกกลางในการรวบรวมและแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ สนับสนุนงานวิจัย พัฒนาบุคลากร และเชื่อมโยงเครือข่ายผู้เชี่ยวชาญ เพื่อยกระดับมาตรฐานการใช้ AI ในภาคการศึกษาอย่างต่อเนื่อง
- พัฒนา AI Playground & Governance Sandbox เป็นพื้นที่สำหรับทดลองนวัตกรรมและเครื่องมือ AI เปิดโอกาสให้ครู นักเรียน นักวิจัย และผู้พัฒนาได้เรียนรู้ร่วมกัน พร้อมประเมินประโยชน์และความเสี่ยงก่อนนำไปใช้หรือขยายผลในวงกว้าง
ที่ผ่านมา ETDA ร่วมกับ สพฐ. สสวท. องค์การยูนิเซฟ ประเทศไทย และมหาวิทยาลัยศิลปากร วางรากฐานการใช้ AI อย่างมีจริยธรรมในภาคการศึกษาไทย ผ่าน “หลักสูตรการใช้ปัญญาประดิษฐ์และเทคโนโลยีดิจิทัลอย่างมีจริยธรรมเพื่อการศึกษา” ซึ่งประกอบด้วยเนื้อหา AI & Digital Ethics จำนวน 9 โมดูล รวม 20 ชั่วโมง
เนื้อหาครอบคลุมตั้งแต่พื้นฐานการทำงานของ AI การรู้เท่าทันข้อมูลและผลลัพธ์ที่ระบบสร้างขึ้น ไปจนถึงประเด็นความเป็นส่วนตัว ความปลอดภัย อคติ ความโปร่งใส และความรับผิดชอบในการใช้ AI เพื่อการเรียนรู้
ในปี 2569 มีการนำร่องหลักสูตรดังกล่าวในโรงเรียนเครือข่ายแล้ว 100 แห่ง พัฒนาครูแกนนำ 100 คน และสร้างเครือข่ายครูเพื่อขยายผลกว่า 2,400 คน ซึ่งสามารถถ่ายทอดองค์ความรู้ด้าน AI Literacy & Ethics ไปสู่นักเรียนราว 4,800 คน
ชัยชนะ มิตรพันธ์ ผู้อำนวยการ ETDA ระบุว่า การนำ AI มาใช้ในภาคการศึกษาไม่ควรมุ่งให้ครูและนักเรียนสามารถใช้เทคโนโลยีได้เท่านั้น แต่ต้องสร้างความเข้าใจควบคู่กับการบริหารความเสี่ยง ความโปร่งใส ความรับผิดชอบ และการคุ้มครองสิทธิของผู้เรียน โดย ETDA จะนำองค์ความรู้ด้าน AI Governance, AI Ethics มาตรฐาน แนวทางปฏิบัติ และกฎหมายดิจิทัลที่เกี่ยวข้อง มาสนับสนุนการพัฒนาเครื่องมือที่ตอบโจทย์ เพื่อเปลี่ยนหลักการด้านธรรมาภิบาล AI ให้กลายเป็นแนวปฏิบัติที่โรงเรียน ครู และผู้เรียนสามารถนำไปใช้ได้จริง
ทั้งนี้ เป้าหมายสำคัญคือการสร้างระบบนิเวศที่ช่วยให้สถานศึกษาสามารถนำ AI มาใช้ได้อย่างมั่นใจ รู้ว่าเทคโนโลยีใดเหมาะสม มีความเสี่ยงอย่างไร และควรมีมาตรการกำกับดูแลในระดับใด เพื่อให้ AI เป็นเครื่องมือเพิ่มโอกาสทางการศึกษา โดยไม่ละเลยความปลอดภัย จริยธรรม และสิทธิของผู้เรียน
ภูริวรรษ คำอ้ายกาวิน ผู้อำนวยการสำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา สพฐ. ระบุว่า สถานศึกษากำลังเผชิญการเปลี่ยนแปลงจาก AI อย่างรวดเร็ว ครูและนักเรียนจึงต้องมีทั้งทักษะในการใช้เทคโนโลยี ความสามารถในการคิดวิเคราะห์ ตรวจสอบข้อมูล และตัดสินใจอย่างมีความรับผิดชอบ โดย สพฐ. จะสนับสนุนการนำหลักสูตร สื่อการเรียนรู้ และแนวปฏิบัติที่พัฒนาร่วมกันไปขยายผลสู่สถานศึกษาขั้นพื้นฐาน พร้อมพัฒนาเครือข่ายโรงเรียนต้นแบบและถ่ายทอดบทเรียนจากการใช้งานจริง
“ต้องช่วยให้ครูสามารถออกแบบการเรียนรู้และดูแลนักเรียนในโลกที่มี AI ได้อย่างเหมาะสม เป้าหมายคือทำให้เด็กไทยไม่เพียงใช้ AI เป็น แต่ต้องรู้เท่าทัน ตั้งคำถาม ตรวจสอบข้อมูล และใช้เทคโนโลยีอย่างมีจริยธรรม”
ภูริวรรษ คำอ้ายกาวิน
อ่านเนื้อหาที่เกี่ยวข้อง
