งานบ้านแบกคนเดียวไม่ไหว ผู้หญิงในบ้านต้องเต็มใจและได้ค่าตอบแทน

‘เรืองรวี พิชัยกุล’ ผอ.สถาบันวิจัยบทบาทหญิงชายและการพัฒนา ชู ‘Care Economy’ เศรษฐกิจของการดูแล ลดภาระหน้าที่ของผู้หญิงและคนในบ้าน ด้วยธุรกิจการดูแลให้มีค่าตอบแทน และไม่ต้องมีใครในบ้านแบกอยู่คนเดียว ใน ‘Welfare Policy Forum 2026’ เวทีทบทวนข้อเสนอนโยบายสวัสดิการสตรีและครอบครัว ท่ามกลางวิกฤตประชากร

หน้าที่ของการดูแล ไม่ว่าจะเป็นการเลี้ยงลูก ดูแลบ้าน ดูแลพ่อแม่ ดูแลสามี มักจะตกเป็นหน้าที่ของผู้หญิงไปโดยอัตโนมัติ ภาระหน้าที่เหล่านี้เสี่ยงทั้งแรงกายและแรงใจ แต่พวกเธอกลับไม่เคยได้ค่าแรงหรือค่าตอบแทนแม้แต่น้อย อีกทั้งโอกาสในการหางานที่มีรายได้และยืดหยุ่นต่อชีวิตประจำวันก็ยาก เนื่องจากติดกับดักงานบ้าน

ประเด็นนี้ถูกนำมาแลกเปลี่ยนกันในเวที Welfare Policy Forum 2026 การถกแถลงเชิงนโยบาย สู่การวางหลักปักฐานของสวัสดิการเสมอหน้า เมื่อวันที่ 16 พ.ย. 2569 ที่ผ่านมา ในวงสนทนา สวัสดิการสตรีและครอบครัว ข้อเสนอนโยบายสวัสดิการสตรีและครอบครัว ท่ามกลางภาวะวิกฤตประชากร

ข้อมูลจาก UNDP หรือ โครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติ ระบุว่า แม่มีบทบาทในการเลี้ยงและเล่นกับลูกเล็ก 62.2% ขณะที่พ่อมี 33.9% นอกจากนี้พบว่ากลุ่มผู้สูงอายุใช้จ่ายกับการดูแลจากผู้ดูแลมืออาชีพไม่ถึง 1% และมักจะนิยมพึ่งพิงญาติ คู่สมรส หรือลูกสาวมากกว่า

เรืองรวี พิชัยกุล ผู้อำนวยการสถาบันวิจัยบทบาทหญิงชายและการพัฒนา เปิดเผยว่า ยิ่งในสถานการณ์ที่ตัวเลขของประชากรสูงอายุสูงขึ้นเรื่อย ๆ สวนทางกับอัตราเด็กเกิดใหม่ที่น้อยลงทุกที ผู้หญิงในบ้านรับหน้าที่ทั้งเลี้ยงเด็กและดูแลพ่อแม่ตัวเอง รวมไปถึงพ่อแม่ของคู่สมรสไปพร้อมกัน

เรืองรวี เสนอ “Care Economy” ยกระดับเศรษฐกิจของการดูแล เพื่อให้งานบ้านทุกงานมีความหมาย และไม่ถูกผลักให้เป็นหน้าที่ของใครคนใดคนหนึ่ง อีกทั้งยังต่อยอดให้เกิดการสร้างรายได้แบบยั่งยืนได้อีกด้วย

Care Economy เศรษฐกิจของการดูแล คือ ระบบเศรษฐกิจที่เกี่ยวข้องกับกิจกรรมการให้บริการและการดูแล ทั้งที่ได้รับค่าจ้างและไม่ได้รับค่าจ้าง เพื่อตอบสนองความต้องการด้านร่างกาย อารมณ์ และสังคมของมนุษย์ในทุกช่วงวัย เช่น เด็ก ผู้สูงอายุ คนพิการ ผู้ป่วย รวมถึงกลุ่มวัยทำงาน

งานดูแลบางอย่างได้รับค่าตอบแทน เช่น การเป็น Caregiver ตามบ้านหรือสถานพยาบาล การให้บริการดูแลเด็ก หรืองานผู้ช่วยเหลือคนไข้ ซึ่งก็เป็นที่ถกเถียงกันว่า ปัจจุบันผู้ที่ประกอบอาชีพในสายนี้ ได้รับค่าตอบแทนที่คุ้มค่าแล้วหรือยัง ขณะเดียวกันก็ยังมีงานบางอย่างที่ไม่ได้ค่าตอบแทน ซึ่งก็มักเป็นงานที่ผู้หญิงในบ้านต้องเป็นคนรับผิดชอบ เช่น การเลี้ยงดูลูก หรือการดูแลผู้สูงอายุในครอบครัว

“Care Economy เป็นคำพูดที่อาจจะใหม่ เราจะเปลี่ยนภาระการดูแลให้มีมูลค่าทางเศรษฐกิจยังไง งานดูแลก็เปลี่ยนเป็น GDP แต่ว่าเราไม่เคยโพรโมตเรื่องนี้นะ เพราะเราไม่เคยนับ ทำฟรีกันมาตลอด”

เรืองรวี พิชัยกุล ผู้อำนวยการสถาบันวิจัยบทบาทหญิงชายและการพัฒนา

จากรายงานเล่มเดิมของ UNDP ชี้ว่า งานดูแลที่ไม่ได้รับค่าตอบแทนของผู้หญิงในประเทศไทยคิดเป็นสัดส่วนประมาณ 4.2% ของ GDP ในประเทศ ในขณะที่งานที่ไม่ได้รับค่าตอบแทนของผู้ชายคิดเป็นสัดส่วนของ GDP ที่ 1.3%

เรืองรวี ย้ำว่า หากรัฐอยากจะผลักดันให้นโยบายสำหรับเด็กและผู้หญิงเกิดขึ้นได้จริง ต้องเปลี่ยนความคิดจากการมองเป็นรายจ่าย เป็นการลงทุน ซึ่งรายได้จากธุรกิจการดูแล (Care Income) ก็ควรจะมาจากการสนับสนุนของรัฐด้วยเช่นกัน

ซึ่งการขับเคลื่อนดังกล่าว จำเป็นอาศัยมิติเรื่องเพศในการมองอีกด้วย เรืองรวี มองว่าที่ผ่านมา ผู้หญิงไม่ว่าจะเป็นแรงงานในระบบหรือนอกระบบต่างก็เจอกับความเหลื่อมล้ำทางเพศ ทั้งค่าตอบแทนที่ไม่เป็นธรรม หรือโอกาสในการเลื่อนตำแหน่งที่น้อยกว่า

“Gender lens (มิติทางเพศ) หมายถึงสมดุลในชีวิต คุณต้องทำงานได้ ดูแลลูกได้ด้วย ถ้าอยากมีลูกก็ต้องมีได้”

Care Economy จึงจะเข้ามาทำหน้าที่ในการสร้างค่าตอบแทนให้กับงานเหล่านี้ ในขณะเดียวกันก็ช่วยฝึกฝนและสร้างนักดูแลมืออาชีพ ทำให้ธุรกิจเหล่านี้เป็นสิ่งที่แพร่หลายและเข้าถึงได้ ที่สำคัญต้องได้รับค่าตอบแทนที่เป็นธรรมอีกด้วย

สิ่งที่จะได้คืนกลับมาไม่ใช่เพียงแค่รายได้ เรืองรวี เสนอว่ารัฐสามารถใช้มาตรวัดอย่าง SROI (Social Return on Investment) ซึ่งเป็นกระบวนการวัดผลตอบแทนทางสังคมที่เกิดขึ้นจากโครงการ นโยบายต่าง ๆ ได้อีกเช่นกัน

สำหรับภาพรวมของเวที สวัสดิการสตรีและครอบครัว: ข้อเสนอนโยบายสวัสดิการสตรีและครอบครัว ท่ามกลางภาวะวิกฤตประชากร จึงเป็นการถกแถลงแลกเปลี่ยนเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้หญิง ผู้ที่รับบทบาทเป็นทั้งแม่ แรงงาน และผู้ดูแลของบ้าน

แต่จะยกให้หน้าที่การดูแลบ้านเป็นของผู้หญิงอย่างเดียวก็คงไม่ได้ ข้อเสนอจากผู้ร่วมเสวนา ระบุว่า คงถึงเวลาที่ต้องผลักดันให้หน้าที่ดูแลบ้านเป็นของเพศใดก็ได้ ซึ่งต้องอาศัยนโยบายของรัฐในการผลักดันมิติอื่น ๆ ร่วมด้วย เช่น การมีศูนย์เด็กเล็กที่ทั่วถึง การสร้างความเป็นธรรมด้านรายได้ ฯลฯ


เนื้อหาที่เกี่ยวข้อง

Author

Alternative Text
AUTHOR

The Active

กองบรรณาธิการ The Active