บ่ายสามโมง เวลาเลิกเรียน–เลิกงาน ของวันศุกร์ที่ 20 พ.ย. 2569 เป็นเวลานัดหมายของประชาชน คนรุ่นใหม่ มีจุดนัดพบเชิงสัญลักษณ์ อย่าง “อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย” ใช้วิธีการนัดหมายผ่านโซเชียลมีเดียหลายช่องทาง และใช้คำว่า “ม็อบเจน Z” เพื่อสื่อสารอย่างชัดเจน
การนัดหมายชุมนุมครั้งนี้จัดโดย กลุ่มนวชนเสรี–Free Thai Youth และ กลุ่ม Studem Network รวมถึงเครือข่ายนักเรียนนักศึกษาเยาวชนอีกหลายกลุ่มเข้าร่วมกัน
ส่วนเหตุผลที่เลือกวันที่ 20 พ.ย. เป็นวันคิกออฟการชุมนุม เนื่องจากเป็นวันสิทธิเด็กสากล (Universal Children’s Day / World Children’s Day) ที่สมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติรับรองปฏิญญาว่าด้วยสิทธิเด็ก (ปี ค.ศ. 1959) และ อนุสัญญาว่าด้วยสิทธิเด็ก (ปี ค.ศ. 1989) เพื่อส่งเสริมความร่วมมือระหว่างประเทศในการคุ้มครองสิทธิเด็ก สวัสดิการ และความเป็นอยู่ที่ดีของเด็กทั่วโลก รวมถึงรับฟังเสียงและความคิดเห็นของเด็กและเยาวชน โดยกำหนดสิทธิพื้นฐาน 4 ประการของเด็ก
- สิทธิที่จะมีชีวิตรอด: ได้รับอาหาร น้ำสะอาด การดูแลสุขภาพ รวมถึงชื่อและสัญชาติ
- สิทธิที่จะได้รับการปกป้องคุ้มครอง: ปลอดภัยจากการถูกทอดทิ้ง ทำร้าย ล่วงละเมิด แสวงหาประโยชน์ และแรงงานอันตราย
- สิทธิในการพัฒนา: ได้รับการศึกษา พักผ่อน เล่น และพัฒนาศักยภาพรอบด้าน
- สิทธิในการมีส่วนร่วม: แสดงความคิดเห็นและมีส่วนร่วมในเรื่องที่เกี่ยวข้องกับตนเองตามวัยและวุฒิภาวะ
ซึ่งประเทศไทยเองก็เข้าเป็นภาคีอนุสัญญาว่าด้วยสิทธิเด็ก (UNCRC) เช่นกันตั้งแต่ปี พ.ศ. 2535 หากแต่นโยบายสาธารณะต่าง ๆ ของภาครัฐ ยังไม่สามารถคุ้มครองสิทธิของเด็กและเยาวชนได้ นำไปสู่การรวมตัวกันประท้วงรัฐบาลของกลุ่ม “เจน Z”
ข้อเรียกร้องหลักของ “ม็อบเจน Z”
การชุมนุมครั้งนี้นับเป็นการชุมนุมใหญ่โดยคนรุ่นใหม่อีกรุ่น นับตั้งแต่การต่อสู้ของคนรุ่นใหม่ที่เริ่มต้นและเติบโตช่วงปี 2562-2563 ก่อนจะลดบทบาทลงในปี 2566 จากการเปลี่ยนรูปแบบการเคลื่อนไหวทางการเมืองบนท้องถนน ไปสู่รูปแบบรัฐสภาและการเลือกตั้ง รวมถึงถูกจำกัดความเคลื่อนไหวผ่านวิธีการต่าง ๆ ที่กลุ่มคนรุ่นใหม่มองว่าเป็นการใช้ความรุนแรงในรูปแบบต่าง ๆ และการตีความทางกฎหมาย
สำหรับประเด็นที่ “ม็อบเจน Z” พูดถึงในครั้งนี้ มีทั้งการศึกษาที่มีคุณภาพอย่างเท่าเทียม, ยกเลิกเกณฑ์ทหาร, งบประมาณประชาชน, รัฐธรรมนูญฉบับใหม่, สิทธิครูและแรงงานทางการศึกษา, ปกป้องสิ่งแวดล้อมและธรรมชาติ, การรื้อถอนลัทธิอาณานิคม, ต่อต้านทุนนิยมผูกขาด การสร้างประชาธิปไตยในโรงเรียนและวัฒนธรรม พร้อมตั้งคำถามต่อระบบการศึกษาของรัฐที่มุ่งผลิตแรงงานเพื่อรับใช้ทุน โดยยืนยันว่าเยาวชนมีสิทธิร่วมกำหนดอนาคตของตนเองและเป็นอีกกลุ่มสำคัญในการสร้งความการเปลี่ยนแปลง
ข้อเรียกร้องจำนวนมากมายนี้ อาจถูกมองเป็นความสะเปะสะปะของเป้าประสงค์การเคลื่อนไหว แต่แท้จริงแล้ว นี่เป็นการรวบรวมปัญหาเรื้อรังที่ภาครัฐไม่สามารถแก้ไขได้และสะสมมายาวนาน ที่ “คนรุ่นใหม่” หลายรุ่นต้องเผชิญเรื่อยมา
การชุมนุมครั้งนี้ได้รับการยืนยันจากผู้จัดการชุมนุม ว่าเป็นไปตามสันติวิธี สิทธิ เสรีภาพตามครรลองประชาธิปไตย และอยู่ภายใต้กฎหมาย พ.ร.บ.การชุมนุมสาธารณะ พ.ศ. 2558 ตามมาตรา 10 ซึ่งผู้จัดการชุมนุมเปิดเผยกับ The Active ว่าได้แจ้งการชุมนุมต่อสถานีตำรวจนครบาลชนะสงครามล่วงหน้าแล้ว
และก่อนหน้านั้น วันที่ 17 พ.ย. 2569 กระทรวงศึกษาธิการ (ศธ.) โดย ประเสริฐ จันทรรวงทอง รมว.ศึกษาธิการ ได้กำชับสถานศึกษาและหน่วยงานในสังกัดทั่วประเทศ ห้ามลงโทษ ข่มขู่ กดดัน หรือกลั่นแกล้งนักเรียนที่เข้าร่วมชุมนุม เนื่องจาก“ม็อบเจน Z” เป็นการแสดงความคิดเห็นและการแสดงออกเป็นสิทธิเสรีภาพตามรัฐธรรมนูญ และเป็นส่วนหนึ่งของการเรียนรู้ในระบอบประชาธิปไตย
พร้อมกันนั้น ศธ. ยังได้ประสานสำนักงานตำรวจแห่งชาติ กรุงเทพมหานคร และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่ออำนวยความสะดวกและดูแลความปลอดภัยแก่ผู้เข้าร่วมกิจกรรม ป้องกันไม่ให้เกิดเหตุรุนแรง และขอความร่วมมือผู้ปกครองดูแลและให้คำแนะนำบุตรหลานในการเดินทางเข้าร่วมชุมนุม และสามารถร้องเรียนศูนย์พิทักษ์สิทธิ เสรีภาพ และความปลอดภัย ของ ศธ. ได้ทันที หากนักเรียนหรือผู้ปกครองพบการข่มขู่ กดดัน อย่างไม่เป็นธรรม
Gen Z พลเมืองโลกวัยเดอะแบก
ปฏิเสธไม่ได้ว่าการเคลื่อนไหวชุมนุม 20 พ.ย. ที่อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย กรุงเทพฯ ได้รับแรงกระเพื่อมจากการลุกฮือครั้งใหญ่ของเยาวชนคนรุ่นใหม่ในฝรั่งเศสเมื่อเดือนกันยายน-ตุลาคม ที่ผ่านมา ซึ่งเป็นช่วงช่วงเริ่มต้นปีการศึกษาของฝรั่งเศส จากการประท้วงและปิดล้อมโดยกลุ่มนักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลาย ที่ต้องเผชิญปัญหาการขาดแคลนครู และอุปกรณ์การเรียนการสอน ก่อนจะยกระดับเป็นการนัดหยุดงานและชุมนุมใหญ่ทั่วประเทศโดยสหภาพแรงงาน
ซึ่งได้สร้างแรงกระเพื่อมให้กับหลาย ๆ ประเทศในการชุมนุมประท้วงรัฐบาลของพวกเขา ไม่ว่าจะเป็นเบลเยียม สเปน โปรตุเกส อิตาลี แอลเบเนีย และกรีซ
แม้จะมีการประท้วงในหลายประเทศ แต่ก็มีจุดร่วม คือกลุ่มของผู้ออกมาชุมนุมเป็นคน เจน Z ออกมาประท้วง ทำให้ในหลายประเทศถูกมองว่าเป็นความขัดแย้งระหว่างคนต่างรุ่น (Generation Gap) ความไม่พอใจต่อนโยบายสาธารณะต่าง ๆ ของภาครัฐ รวมถึงความสิ้นหวังในอนาคตทางเศรษฐกิจ ที่ทำให้คนรุ่นใหม่ที่รู้สึกว่าต่อให้ตั้งใจเรียนหรือทำงานหนัก ก็ยากที่จะลืมตาอ้าปากหรือมีคุณภาพชีวิตที่ดีได้
ทั้งในไทยและหลายประเทศที่เพิ่งมีการชุมนุมที่ผ่านมา ต่างมีจุดร่วมสำคัญ คือคนรุ่นใหม่ เจน Z ที่กำลังเผชิญกับค่าครองชีพที่สูงขึ้น อนาคตทางเศรษฐกิจที่ไม่แน่นอน และความไม่เชื่อมั่นต่อรัฐบาลที่พวกเขารู้สึกว่าไม่ได้แก้ปัญหาให้ประชาชนอย่างจริงจัง โดยเฉพาะปัญหาทรัพยากรและงบประมาณด้านการศึกษา ปัญหาความเหลื่อมล้ำ ปัญหาค่าครองชีพและพลังงาน
รวมถึงการขาดความเชื่อมั่นในอำนาจรัฐ เพราะประชาชนรู้สึกว่ารัฐบาลและผู้มีอำนาจดำเนินนโยบายโดยไม่คำนึงถึงประโยชน์สาธารณะและมองข้ามประชาชน ละเลยการแก้ไขปัญหาระดับฐานรากและใช้วิธีผลักภาระค่าใช้จ่ายมาให้ประชาชนแบกรับแทน นั่นหมายความว่าแม้จะเป็นการลุกขึ้นมานำโดยกลุ่มคนรุ่นใหม่ แต่ได้ขยายขอบเขตของปัญหาและความไม่พอใจที่ประชาชนวัยอื่น ๆ กำลังเผชิญอยู่เช่นกัน
ด้วยเหตุนี้ “ม็อบเจน Z” บริเวณอนุสาวรีย์ชัยจึงไม่ได้มีเพียงแค่คนรุ่นใหม่วัย “เจน Z” เท่านั้น แต่ผู้ร่วมชุมนุมจำนวนมากยังมาจากหลายเจเนอเรชัน หลายช่วงวัย
ผู้จัดการชุมนุมยังกล่าวกับ The Active อีกด้วยว่า ก่อนหน้านี้เคยมีการหารือพูดคุยกับเครือข่ายเยาวชนต่างประเทศ ในลักษณะของปัญหาร่วมที่คนรุ่นใหม่ต้องเผชิญ ซึ่งสะท้อนถึงเครื่อข่ายคนรุ่นใหม่วัย เจน Z ที่มองเห็นถึงพลังการเปลี่ยนแปลงของยุคสมัยร่วมกันในฐานะที่เป็นพลเมืองโลก แต่ถึงกระนั้นก็เป็นลักษณะของการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ โดยไม่มีการแทรกเเซงกัน
การกลับมาของม็อบคนรุ่นใหม่ที่ต่าง “เจน”
เจน Z หรือ Generation Z ตามชื่อม็อบ คือ กลุ่มคนรุ่นใหม่ที่เกิดราวช่วงปี ค.ศ. 1997–2012 (พ.ศ. 2540–2555) หรืออายุประมาณ 14–29 ปีในปี 2569 ที่เติบโตมาพร้อมกับโลกที่มีความเจริญก้าวหน้าทางเทคโนโลยี ชีวิตเชื่อมต่อกับเครือข่ายโลกออนไลน์ ทำให้คนในรุ่นนี้เรียนรู้ทั้งทางด้านทักษะและองค์ความรู้กว้างขวาง รวดเร็ว ไร้พรมแดน ทำให้คนรุ่นนี้ให้ความสำคัญกับมิติสังคมการเมืองที่หลากหลาย ทั้งเรื่องความเท่าเทียม สิ่งแวดล้อม พื้นที่ปลอดภัยทางใจ และกล้าแสดงความคิดเห็นตรงไปตรงมา
อย่างไรก็ตาม คนรุ่นใหม่ในเจนนี้ยังต้องเป็นเดอะแบกและรับผลกระทบโดยตรงกับปัญหาโลกรวน โรคติดต่อ ภัยและมลพิษทางธรรมชาติที่คนเจนก่อนหน้านั้นสร้างและส่งมอบ
จากรายงานประจำปี สถานการณ์เด็กและครอบครัว 2026 “เชื่อมช่องว่างเส้นทางการพัฒนาเด็กไทย: รายงานสถานการณ์เด็กและครอบครัว ประจำปี 2026” โดยศูนย์ความรู้นโยบายเด็กและครอบครัว (คิด for คิดส์) พบว่า เด็กและเยาวชนอายุไม่เกิน 19 ปี เข้ารักษาพยาบาลด้วยโรคติดต่อเพิ่มขึ้นแบบก้าวกระโดดในช่วงห้าปีที่ผ่านมา ทั้งในกลุ่มโรคประจำถิ่นที่มีมานาน อย่าง โรคปอดอักเสบที่เพิ่มขึ้นเกือบ 4 เท่าตัว ขณะที่โรคมือ เท้า ปากมีผู้เข้ารักษาในปี 2568 เพิ่มขึ้นเกือบ 5 เท่าตัวจากปี 2564 ส่วนโรคไข้เลือดออก พบผู้ป่วยเพิ่มขึ้น 3 เท่า โดยมีการเข้ารักษาพยาบาลเพิ่มขึ้นและพุ่งสูงในปี 2568 ก่อนค่อย ๆ มีแนวโน้มลดลง แต่ยังคงเป็นสาเหตุให้คนเสียชีวิตภายใน 5 ปี ถึง 125 คน
นอกจากนี้ เด็กไทยมีแนวโน้มป่วยจากมลพิษทางอากาศเพิ่มขึ้น ในปี 2568 มีผู้ป่วยถึง 1.8 ล้านคนโดยมีผู้ป่วยกลุ่มอายุไม่เกิน 24 ปี เพิ่มมากขึ้น 2 เท่าตัวจากปี 2565 กลุ่มที่ป่วยมากที่สุดคือเด็กกลุ่มวัย 5-9 ปี รองลงมาเป็นกลุ่มวัย 10-14 ปี, 15-19 ปี, 20-24 ปี และ 0-4 ปี ตามลำดับ โดยกลุ่มโรคที่เกี่ยวข้องกับ PM 2.5 สามอันดับที่พบมากที่สุด ได้แก่ โรคทางเดินหายใจ ผิวหนังอักเสบ และตาอักเสบ
นอกจากนี้วิกฤตโลกรวนก็ได้สร้างกับดักความยากจนจากรุ่นสู่รุ่น ซึ่งส่งผลต่อเจนซีโดยตรง เพราะวิกฤตโลกรวนถือได้ว่า เป็นอีกปัจจัยสำคัญที่ส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตของเด็กและเยาวชนโดยตรงและระยะยาว รวมถึงสร้างกับดักความยากจนจากรุ่นสู่รุ่น ซึ่งรัฐไทยยังขาดนโยบายสาธารณะในการรับมืออย่างเป็นระบบ
นอกจากนี้ เด็ก ๆ ที่เกิดในปี 25563 เป็นต้นมาจะต้องเผชิญกับคลื่นความร้อนมากกว่าผู้ใหญ่ 36 เท่า เผชิญไฟป่าและพายุโซนร้อนมากกว่า 3 เท่าตัว และอุทกภัยมากกว่า 4 เท่า ในกรณีที่อุณหภูมิเพิ่มขึ้น 3 องศาเซลเซียส และประเทศไทยถือว่าเป็นประเทศที่ได้ผลกระทบจากวิกฤตโลกรวนเป็นอันดับต้น ๆ ของโลก โดยมีดัชนีความเสี่ยงด้านภูมิอากาศที่สร้างความเสียหายทั้งมิติเศรษฐกิจจำนวนผู้เสียชีวิตอยู่อันดับที่ 17 และมีดัชนีความพร้อมรับมือกับวิกฤตโลกรวนอันดับที่ 80 จาก 193 ประเทศ
ข้อมูลจาก UNICEF ระบุว่า ดัชนีความเสี่ยงต่อสภาพภูมิอากาศ ปี 2021 ไทยสูงเป็นอันดับที่ 50 จาก 163 ประเทศ ซึ่งเด็กและเยาวชนถือเป็นกลุ่มเปราะบางเนื่องจากร่างกายยังพัฒนาไม่เต็มที่ วิกฤตโลกรวนสามารถส่งผลกระทบไปตลอดช่วงชีวิตจากภัยพิบัติหนึ่งครั้งอาจกลายเป็น ‘กับดักความยากจนจากรุ่นสู่รุ่น’
ภัยคุกคามจากสภาพภูมิอากาศ ทั้งอากาศที่ร้อนจัด น้ำท่วม ภัยแล้ง ฝุ่น PM2.5 พายุ ระดับน้ำทะเลที่เพิ่มสูงขึ้น ส่งผลกระทบต่อประชาชนโดยตรง ทั้งการสูญเสียรายได้จากภาคเกษตร ผลผลิตลดลง ที่อยู่อาศัยเสียหาย แต่ต้องมีค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้น เพราะราคาอาหารสูงขึ้น ค่ารักษาพยาบาล ค่าซ่อมแซมที่อยู่อาศัย รวมไปถึงต้องอพยพย้ายถิ่นฐาน
หลายครัวเรือนต้องปรับตัวด้วยการลดคุณภาพหรือปริมาณอาหาร ให้เด็กออกจากโรงเรียน เลือกการรักษาพยาบาล หนี้ครัวเรือนเพิ่มขึ้น ซึ่งส่งผลกระทบต่อเด็กโดยตรง ทำให้เด็กเตี้ยแกร็น ผอมแห้ง ขาดสารอาหาร ไม่ได้รับวัคซีน เสียโอกาสในการรักษาความเจ็บป่วย หลุดจากระบบการศึกษา การเรียนรู้ถดถอย เครียดและสูญเสียความมั่นคงในชีวิต
บทส่งท้าย
สำหรับประเทศไทย การชุมนุมของ เจน Z วันนี้ อาจนับได้ว่าเป็นครั้งแรกในรอบเกือบ 5 ปี ที่มีการนัดชุมนุมอย่างเป็นทางการ โดยมีผู้จดแจ้งการชุมนุมเป็นคนรุ่นใหม่ ซึ่งมีการวิเคราะห์จากหลายฝ่าย หลายทิศทาง ทั้งการเชื่อมโยงกับฐานเสียงของพรรคฝ่ายค้าน หรือความเคลื่อนไหวสำคัญเกี่ยวกับคดีทางการเมือง
ขณะที่ สติธร ธนานิธิโชติ นักวิชาการคณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ประเมินว่า การเคลื่อนไหวครั้งนี้ น่าจะเป็นลักษณะแฟลชม็อบ คล้ายกับการเคลื่อนไหวของเยาวชนในต่างประเทศ เช่น ฝรั่งเศส เพื่อเรียกร้องประเด็นที่เยาวชนมองว่า เป็นปัญหาที่พวกเขากำลังเผชิญอยู่ และยังไม่การแก้ไข จากนั้นอาจมีนัดชุมนุมในครั้งต่อ ๆ ไป ส่วนจะมีกลุ่มอื่น ๆ ร่วมด้วยหรือไม่ อาจารย์สติธร มองว่า มีความเป็นไปได้

